موسسه آموزش عالی عمران و توسعه مجله معماری منظر و طراحی باغ 1 معماری منظر و طراحی باغ،دوره 1،شماره2 سال 1404، 2026 02 26 The Third Place in Iran’s Urban Landscape: Theory, Practice, and Contemporary Perspectives; Case Study of the Urban Landscape of Hamedan مکان سوم در منظر شهری ایران؛ نظریه، عمل وچشم‌اندازهای معاصر؛ نمونه تحت مطالعه منظر شهری همدان 1 30 10.61838/lagdj.14 FA امیرحسین فرشچیان استادیار و هیئت علمی گروه معماری و شهرسازی اسلامی دانشگاه قم، دکتری تخصصی معماری اسلامی Journal Article <p>In the contemporary era, human life is intertwined with modernization, which has profoundly transformed the spatial and functional structure of cities, including those in Iran. These transformations highlight the need for intermediate spaces within the urban landscape—referred to as “third places,” situated between home and workplace. The third place encompasses multipurpose functions that foster social capital, neighborhood resilience, and enhance urban landscape quality. Historically, Iranian cities such as Hamedan have possessed local institutions—mosques, bazaars, and small public spaces—which performed these roles; however, modernization and shifting behavioral patterns have gradually weakened their functionality. This research adopts a design‑oriented and interdisciplinary approach, integrating theoretical studies and spatial analyses with field methods such as interviews, questionnaires, and behavioral mapping. The study identifies design indicators that enable the creation of third places within the urban and landscape context of Hamedan. Establishing such spaces requires the integration of spatial and functional criteria, including pedestrianization and multimodal access, flexibility of urban use, temporal diversity of activities, and landscape identity enriched by cultural and historical elements. From a policy and management perspective, realization of third places necessitates supportive legal, financial, and participatory frameworks. The study emphasizes the synergy among urban design dynamics, local service connections, and climate‑responsive landscape features. Ultimately, successful third‑place strategies depend on coordinated action across physical, institutional, and participatory dimensions, positioning these spaces as fundamental components of social infrastructure and sustainable urban landscape development.</p> <p>زندگی در دوره حاضر که با واژه مدرن همراه شده است، ساختار فضایی وکارکردی شهرها را در جوامعی چون ایران اسلامی دگرگون نموده وضرورت پدیدآمدن فضاهای میان‌حوزه‌ای در طراحی شهری ومنظر شهری را برجسته ساخته است. مفهوم مکان سوم در حوزه تخصصی منظر شهری به‌مثابه قلمرویی میان خانه ومحل کار، فراتر از کاربری صرف، کارکردی چندوجهی دارد که تولید سرمایه اجتماعی، تاب‌آوری محله‌ای وکیفیت منظر شهری را تسهیل می‌کند. در بافت‌های ایرانی وبه‌ویژه شهر همدان، نهادهای محلی تاریخی از جمله مساجد، تکایا، بازارهای محله‌ای وفضاهای عمومی کوچک، نقش سنتی مکان سوم را ایفا کرده‌اند؛ اما فرایندهای مدرنیزاسیون وتغییر الگوهای رفتاری، ساختار عملکردی این فضاها را تضعیف کرده وبازتعریف معیارهای طراحی، مدیریت وسیاست‌گذاری را ضروری ساخته است. این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای وطراحی‌محور، از ترکیب مرور نظام‌مند ادبیات، تحلیل کالبدی و عملکردی نقشه‌برداری فعالیت، تحلیل مورفولوژیک وساختاری فضایی ومطالعات تخصصی ترکیبی و میدانی همچون مصاحبه، پرسشنامه و نقشه‌برداری رفتاری، برای استخراج شاخص‌های طراحی منظر مکان سوم در بافت‌ و منظر شهری همدان بهره می‌گیرد. یافته‌ها نشان می‌دهد بازتولید مکان سوم مستلزم تلفیق معیارهای فضایی وعملکردی از جمله پیاده‌مداری ودسترسی چندوجهی، انعطاف‌پذیری کاربری، تنوع زمانی فعالیت وکیفیت عملکردی منظر با مؤلفه‌های هویتی، تاریخی وفرهنگی است. از منظر دانش تخصصی مدیریت وطراحی منظر شهری، این بازیایی نیازمند سازوکارهای سیاستی، ابزارهای حمایتی حقوقی ومالی وچارچوب‌های مدیریت مشارکتی است؛ از منظر طراحی شهری، اولویت با پویایی کاربری و پیوند شبکه‌های پیاده و خدمات محلی است و از حیطه معماری منظر، تأکید بر مبلمان سازگار با اقلیم، خوانایی بصری و پیوند با عناصر هویتی و تاریخی است. راهبردهای موفق باید هم‌زمان در سطوح کالبدی، نهادی ومشارکتی اجرا شوند تا مکان سوم به‌عنوان زیربنای مبانی اجتماعی وکیفیت منظر شهری بازتولید گردد.</p> https://lagdj.com/index.php/lagdj/article/download/14/14