موسسه آموزش عالی عمران و توسعه مجله معماری منظر و طراحی باغ 1 معماری منظر و طراحی باغ،دوره 1،شماره2 سال 1404، 2026 02 26 Evaluating the Ecological Functions of Vegetation Cover in Enhancing Citizens’ Health and Quality of Life in the Masoudieh and Nezamieh Gardens, with an Emphasis on the Baharestan District of Tehran ارزیابی کارکرد اکولوژیکی پوشش های گیاهی در ارتقای سلامت و کیفیت زندگی شهروندان در باغ‌های مسعودیه و نظامیه، با تأکید بر محدوده بهارستان تهران 31 57 10.61838/lagdj.15 FA کامیاب کیانی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) مهدی زندیه دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) حسین مدی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) محمد مهدی ضرابی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) مریم آزموده دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) Journal Article <p>Rapid and unsustainable urbanization in Tehran, particularly within dense and historic districts like District 12, has led to a reduction in vegetation cover, an increase in impervious surfaces, and exacerbated air pollution. These conditions have resulted in consequences such as the formation of urban heat islands, increased concentrations of particulate matter, and threats to public health, especially in the southern and western parts of Tehran. Vegetation plays a key role in improving air quality and citizen health through its ability to absorb carbon dioxide, produce oxygen, and reduce pollutant concentrations. However, the decline of green spaces in historic gardens like Negarestan, Masoudieh, and Nezamiyeh has weakened these ecological functions. This research analyzes the changes in vegetation cover in Masoudieh and Nezamiyeh gardens from 1887 to 2025 (1266 to 1404 in the Solar Hijri calendar) and examines its relationship with air quality and the health of local residents, using historical data, satellite imagery, software simulations (i-Tree Canopy), and field surveys. The results indicate a dramatic decrease in the green cover of Nezamiyeh Garden from 4 hectares in 1887 to 0.026 hectares in 2025, while Masoudieh Garden's cover has decreased from 0.9 to 0.74 hectares. This significant loss of vegetation has led to a severe decline in the capacity to filter pollutants, reduced carbon dioxide sequestration, and a diminished economic value of ecosystem services. Questionnaire findings also reveal that citizens perceive the reduction in green space and the rise in air pollution as direct causes of physical and mental health problems, emphasizing the need for formal institutional interventions to restore historic gardens and expand green areas. For future planning, two scenarios were modeled: increasing the green cover in the gardens to 35% and 70%. The minimum scenario (35%), which utilizes vacant spaces and roadsides, represents a realistic approach for gradual restoration. The maximum scenario (70%), involving the complete reconstruction of the gardens, offers the potential to restore historical ecosystem services. The modeling shows that increasing vegetation cover significantly reduces the concentration of particulate matter, enhances carbon dioxide absorption and the value of ecosystem services, and improves public health. This research underscores the importance of reconstructing and preserving historic gardens in dense urban fabrics and proposes practical solutions for developing historical green spaces to achieve environmental sustainability, ecological justice, and an enhanced quality of life for citizens.</p> <p>در دهه‌های اخیر، شهرنشینی شتابان و فرسایش پوشش گیاهی شهری در تهران، به‌ویژه در بافت تاریخی میدان بهارستان، منجر به تشدید آلودگی و تنزل شاخص‌های سلامت عمومی شده است. باغ‌های تاریخی مسعودیه و نظامیه، به‌عنوان نواحی سبز حساس، ظرفیت جذب آلاینده‌ها و تعدیل اثرات جزیره حرارتی را دارا بودند، اما تخریب تدریجی پوشش گیاهی، تغییر کاربری و ساخت‌وسازهای ناسازگار، کارکرد اکولوژیکی آن‌ها را مختل کرده است. این پژوهش، با هدف کمی‌سازی نقش پوشش گیاهی در تعدیل کیفیت محیط و سلامت ساکنان، و طراحی مدل بازسازی برای عدالت زیست‌محیطی، از رویکرد ترکیبی بهره برد: تحلیل تاریخی-مکانی (نقشه‌های ۱۲۶۶، ۱۳۷۸ و ۱۴۰۴ شمسی)، سنجش سنجنده‌ای (تصاویر ماهواره‌ای و مدل‌سازی کنوپی برای ظرفیت جذب آلاینده ها)، و نظرسنجی ۲۶-سوالی (آلفای کرونباخ=۰.۷۹) بر روی ساکنان منطقه ۱۲.</p> <p>نتایج تحقیق نشان داد که کاهش تدریجی پوشش گیاهی در باغ‌های مسعودیه و نظامیه طی یک قرن گذشته، رابطه‌ای مستقیم با افزایش غلظت ذرات معلق و افت شاخص‌های سلامت شهری دارد. در مدل‌های سناریویی، افزایش پوشش گیاهی به ۳۵٪ موجب کاهش حدود ۱۸٪ در پی ام ۲.۵ و بهبود محسوس شاخص کیفیت هوا شد، در حالی‌که افزایش به ۷۰٪، تا ۳۵٪ کاهش آلاینده‌ها و کاهش حدود ۱۲٪ در مرگ و میر را به همراه داشت. یافته‌های پرسشنامه‌ای نیز نشان داد که بیش از ۸۰٪ از ساکنان، کمبود فضای سبز را یکی از عوامل اصلی افت سلامت روانی و فیزیولوژیکی خود می‌دانند و احیای باغ‌های تاریخی را راهکاری مؤثر برای بازگشت آرامش و بهبود کیفیت زندگی شهری قلمداد کردند. در مجموع، پژوهش تأکید می‌کند که ارزیابی کارکرد اکولوژیکی پوشش‌های گیاهی نه تنها ابزاری برای شناخت وضعیت زیست‌محیطی است، بلکه می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری‌های شهری در جهت حفظ میراث طبیعی، ارتقای سلامت شهروندان و بازسازی پایداری محیطی در بافت‌های تاریخی باشد.</p> https://lagdj.com/index.php/lagdj/article/download/15/16