موسسه آموزش عالی عمران و توسعه مجله معماری منظر و طراحی باغ 3115-9265 2 معماری منظر و طراحی باغ،دوره 2،شماره4تابستان،سال1405 2026 07 18 A Comparative Study of the Concept of Aesthetic Perception in Persian Gardens based on Environmental Psychology and Phenomenology Theories بررسی تطبیقی مفهوم ادراک زیبایی در فضای باغ ایرانی براساس نظریات روانشناسی محیط و پدیدارشناسی 1 29 10.61838/lagdj.36 FA نریمان ذوالفقارنسب گروه معماری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران سارا جلالیان دانشیار گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران. محمدمهدی سروش دانشیار گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران. Journal Article <p>The human perception and cognition of spatial beauty within Persian garden architecture are fundamentally shaped by the reciprocal engagement between the individual and the garden environment. Historically, the design principles of Persian gardens—aimed at fostering a virtuous and aesthetic milieu—have sought to deepen this bond, largely by leveraging insights from environmental psychology. Nevertheless, aesthetic perception, as an epistemological construct, finds its conceptual genesis in diverse philosophical realms, most notably phenomenology. Despite phenomenology’s capacity to serve as a cornerstone for conceptualizing aesthetic perception, it has remained an underutilized perspective in architectural design.</p> <p>By synthesizing the theoretical contributions of environmental psychologists and phenomenologists, this research aims to reconcile their findings to elucidate how philosophical insights can be applied to the aesthetic perception of the core elements of spatial organization in Persian gardens. This study employs a qualitative, descriptive-analytical (non-positivist) methodology, categorized as fundamental and developmental research. Through content and conceptual analysis, the study conducts a comparative investigation of aesthetic perception viewpoints, centered on the spatial constituents of the Persian garden identified via case study methods.</p> <p>The findings reveal that the integration of these two epistemological domains clarifies the “nature and content of aesthetic perception” and refines the “structural process and hierarchy of aesthetic perception” in evaluating the aesthetic dimensions of Persian garden spatiality. For comparative purposes, the perspectives regarding the aesthetic perception of garden elements are categorized into four distinct approaches: “formal,” “phenomenological,” “symbolic,” and “perceptual.” The results indicate a significant divergence in focus: while environmental psychology centers the aesthetic perception process on the “functionality of elements and the environment,” phenomenology prioritizes the “meaning of elements” and the “lived experience of the environment” within the context of the Persian garden.</p> <p>ادراک و شناخت انسان از زیبایی فضا در معماری باغ ایرانی، براساس رابطه دو سویه انسان با فضای باغ شکل می‌گیرد. دانش طراحی باغ‌های ایرانی که هدف خود را دستیابی به محیط و فضایی نیکو و زیبا برای انسان می‌دانستند، در پی شناساندن راه‌های عمق‌بخشی به این رابطه، بیشترمحققان از دستاوردهای دانش روانشناسی‌محیط  بهره جسته‌اند. اما ادراک زیبایی، به عنوان یک موضوع معرفت‌شناختی، ریشه‌های مفهومی خود را از دیگر حوزه‌های معرفتی و فلسفی از جمله پدیدارشناسی نیز می‌گیرد و پدیدارشناسی را نیز می‌توان خاستگاه مفهوم‌پردازی در زمینه ادراک زیبایی دانست، هرچند طراحان کمتر از این منظر به ادراک نگریسته‌اند. این پژوهش با هدف بهره‌گیری بیشینه از اندیشه‌های نظریه‌پردازان روانشناسی‌محیط و پدیدارشناس در زمینه ادراک زیبایی، می‌کوشد تا با مقایسه و تطبیق یافته<u>‌</u>هایادراک در دوحوزه روانشناسی‌محیط و پدیدارشناسی، دستاوردهای ثمربخش آراء فلسفی در این زمینه را با نگاهی بر کاربرد آن در ادراک زیبایی عناصر اصلی سازمان فضایی در باغ ایرانی آشکار سازد. در این مقاله ادراک زیبایی عناصر تشکیل دهنده سازمان فضایی باغ ایرانی با استفاده از آراء فیلسوفان و نظریه‌پردازان مطرح در وادی دو حوزه معرفتی پدیدارشناسی و روانشناسی‌محیط مورد تطبیق و بررسی قرارگرفته است؛ این پژوهش با رویکرد کیفی از نوع «توصیفی-تحلیلی» (غیر اثبات‌گرایانه) می‌باشد و از نظر هدف، در دسته پژوهش‌های بنیادی و توسعه‌ای قرار می‌گیرد و با استفاده از روش «تحلیل محتوا» و «تحلیل مفهومی»، دیدگاه‌های ادراک زیبایی را در دو حوزه معرفتی با مقایسه تطبیقی و با محوریت عناصر تشکیل‌دهنده سازمان فضایی باغ‌های ایرانی که با روش تجزیه و تحلیل موردی مورد شناسایی و ارزیابی قرار داده است؛ یافته‌های پژوهش بیان می‌دارد که نظریات و اندیشه‌های نظریه‌پردازان در دو حوزه معرفتی در شفاف‌سازی«ماهیت ادراک و محتوای ادراک زیبایی» و نیز تدقیق «ساختار فرآیند ادراک زیبایی و مراتب آن» در شناخت و ارزیابی عوامل زیبایی‌شناسانه سازمان فضایی باغ‌های ایرانی، کارکرد، ویژگی و مراتب ادراک زیبایی برای انجام فعل تطبیق، تمامی دیدگاه‌ها و تلفیقات مربوط به ادراک زیبایی عناصر باغ‌های ایرانی را در هر دو حوزه می‌توان بر مبنای چهار رویکرد «صوری»، «پدیدارشناختی»، «نمادین» و «ادراکی» مورد ارزیابی و تطبیق قرار داد؛ نتایج بدست آمده از تطبیق‌های صورت گرفته بیانگر این است که در حوزه روانشناسی‌محیط تمرکزاصلی فرآیند ادراک زیبایی متمرکز بر «عملکرد عناصر و محیط» بوده و در مقابل، فرآیند ادراک زیبایی در حوزه پدیدارشناسی بر «معنای عناصر و محیط» و «تجربه زیسته از محیط» در باغ‌های ایرانی تاکید دارد.</p> https://lagdj.com/index.php/lagdj/article/download/36/42