موسسه آموزش عالی عمران و توسعه مجله معماری منظر و طراحی باغ 3115-9265 2 معماری منظر و طراحی باغ،دوره 2،شماره3بهار،سال1405 2026 07 16 Developing and explaining the design of a health center based on elderly rehabilitation تدوین و تبیین طراحی سرای سلامت مبتنی بر توان­بخشی سالمندان 87 115 10.61838/lagdj.38 FA فرهاد کاروان گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران. فهیمه یوسفی دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران. Journal Article <p>The aim of the present study is to develop and explain the design model of a health home based on elderly rehabilitation and to investigate its role in promoting the physical, mental and social health dimensions of the elderly. This study, using field data analysis, conceptual design structure and questionnaire results, evaluated the efficiency of spatial-functional components in health-oriented environments. The present study is an applied study in terms of purpose and method, and a mixed study (qualitative-quantitative) that was conducted with the aim of developing the design components of a health home based on elderly rehabilitation in Hamadan city. The statistical population of the study included all elderly residents of Hamadan nursing homes. Given the limited size of the population (384 people), the census method was used. The data obtained from observation were analyzed using the content analysis method. The quantitative data were also analyzed using SPSS software and using descriptive statistics and inferential tests appropriate to the research hypotheses. The findings show that rehabilitation-based design, beyond a purely physical intervention, acts as an integrated spatial-functional system and can simultaneously improve the quality of life of the elderly in three dimensions of physical, mental, and social health. Improving accessibility, appropriate lighting, increasing mobility, facilitating the use of assistive devices, and optimizing spatial organization play an effective role in improving physical health. Also, creating active social spaces, platforms for interaction, and group participation strengthen social capital, reduce social isolation, and improve the social health of the elderly. In the psychological dimension, components such as a sense of security, control over the environment, self-reliance, and active participation in daily life lead to increased life satisfaction and improved mental health. Overall, the results of the study indicate that the rehabilitation-based health center, by transitioning from a passive care approach to active empowerment, can be used as an efficient model in the design of health-oriented centers and policy-making in the field of aging, and provide the basis for sustainable improvement in the quality of life of the elderly.</p> <p>هدف پژوهش حاضر تدوین و تبیین الگوی طراحی سرای سلامت مبتنی بر توان‌بخشی سالمندان و بررسی نقش آن در ارتقای ابعاد سلامت جسمی، روانی و اجتماعی سالمندان است. این پژوهش با بهره‌گیری از تحلیل داده‌های میدانی، ساختار مفهومی طراحی و نتایج حاصل از پرسشنامه، به ارزیابی کارآمدی مؤلفه‌های فضایی–عملکردی در محیط‌های سلامت‌محور پرداخته است.پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، یک مطالعه آمیخته (کیفی–کمی) است که با هدف تدوین مؤلفه‌های طراحی سرای سلامت مبتنی بر توان‌بخشی سالمندان در شهر همدان انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی سالمندان مقیم سرای سالمندان همدان بود. با توجه به محدود بودن حجم جامعه (384 نفر)، از روش سرشماری استفاده شد. داده‌های حاصل از مشاهده با روش تحلیل محتوا تحلیل شد. داده‌های کمی نیز با استفاده از نرم‌افزار SPSS و با بهره‌گیری از آمار توصیفی و آزمون‌های استنباطی متناسب با فرضیه‌های پژوهش تحلیل گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد که طراحی مبتنی بر توان‌بخشی، فراتر از یک مداخله صرفاً کالبدی، به‌عنوان یک نظام یکپارچه فضایی–عملکردی عمل کرده و می‌تواند به‌طور هم‌زمان کیفیت زندگی سالمندان را در سه بعد سلامت جسمی، روانی و اجتماعی ارتقا دهد. بهبود دسترسی‌پذیری، نورپردازی مناسب، افزایش امکان تحرک، تسهیل استفاده از تجهیزات کمکی و بهینه‌سازی سازمان فضایی، نقش مؤثری در ارتقای سلامت جسمی دارند. همچنین ایجاد فضاهای اجتماعی فعال، بسترهای تعامل و مشارکت‌های گروهی، موجب تقویت سرمایه اجتماعی، کاهش انزوای اجتماعی و ارتقای سلامت اجتماعی سالمندان می‌شود. در بعد روانی نیز، مؤلفه‌هایی مانند احساس امنیت، کنترل بر محیط، خوداتکایی و مشارکت فعال در زندگی روزمره، به افزایش رضایت از زندگی و بهبود سلامت روانی منجر می‌گردد. در مجموع، نتایج پژوهش بیانگر آن است که سرای سلامت مبتنی بر توان‌بخشی با گذار از رویکرد مراقبت منفعل به توانمندسازی فعال، می‌تواند به‌عنوان الگویی کارآمد در طراحی مراکز سلامت‌محور و سیاست‌گذاری حوزه سالمندی مورد استفاده قرار گیرد و زمینه ارتقای پایدار کیفیت زندگی سالمندان را فراهم سازد<strong>.</strong></p> https://lagdj.com/index.php/lagdj/article/download/38/36