موسسه آموزش عالی عمران و توسعه مجله معماری منظر و طراحی باغ 3115-9265 2 معماری منظر و طراحی باغ،دوره 2،شماره3بهار،سال1405 2026 07 16 Elucidating the Dimensions of the Concept of Dwelling through a Phenomenological Approach in Informal Settlements: A Case Study of Mehr Housing Settlements in Hamadan, Iran تبیین مؤلفه‌های مفهوم سکونت با رویکردی پدیدارشناسانه در سکونتگاه‌های غیررسمی مطالعه موردی: سکونتگاه­‌های مسکن مهر شهر همدان 22 44 10.61838/lagdj.43 FA شیما اسلامپور دکترای معماری، مدیر مرکز خدمات تخصصی توسعه کارآفرینی، توانمندسازی و اشتغال پایدار روستایی وابسته به جهاد دانشگاهی همدان، ایران خلیل میرزائی دکترای ترویج و آموزش کشاورزی و‌ توسعه روستایی،رئیس جهاد دانشگاهی واحد همدان،ایران Journal Article <p>Over the past decades, informal settlements have gradually emerged on the peripheries of cities beyond the framework of formal urban development, giving rise to numerous social, spatial, and environmental challenges. These settlements primarily provide physical accommodation while largely overlooking the broader notion of dwelling as a fundamental human experience. Their dormitory-oriented character has resulted in inadequate attention to the existential, social, and environmental dimensions of residential life. Accordingly, adopting a phenomenological perspective on the concept of dwelling is essential for designing living environments that respond to human needs and enhance residents' quality of life.</p> <p>The primary objective of this study is to improve the quality of life in such settlements by revisiting the concept of dwelling and identifying design principles that can inform future housing policies. A mixed-methods research design was employed. In the first phase, a qualitative approach was used to identify the key dimensions of the concept of dwelling through systematic coding of the literature. In the second phase, the extracted dimensions were quantitatively evaluated using statistical analyses conducted in SPSS.</p> <p>The findings indicate that, from the residents' perspective, the concept of dwelling is primarily shaped by four interrelated dimensions, ranked in order of importance: physical–spatial, social, environmental, and perceptual. The study concludes that human beings possess four corresponding levels of needs associated with different dimensions of life, and that achieving the authentic concept of dwelling requires addressing these needs through an integrated framework encompassing physical–spatial quality, social interaction, environmental responsiveness, and perceptual experience. These findings provide a conceptual foundation for developing human-centered design strategies and housing policies aimed at enhancing the livability of informal residential environments.</p> <p>در دهه‌های اخیر، به­تدریج سکونتگاه‌­های غیر رسمی در حاشیه شهرها خارج از برنامه رسمی توسعه شهری شکل گرفتند و معلول پیامدهای بی­شماری در شهرها گشته­‌اند. چنین سکونتگاه‌­هایی، فقط ساکنانش را در خود جای داده است، سکونتگاه‌هایی با نگاه خوابگاهی صرف که در آن­ها  توجه کمتری به جنبه­های گسترده مسکن از جمله مسئله سکونت شده است. در این راستا تحقق مفهوم سکونت با رویکردی پدیدارشناختی در شهرها، ضرورى به­نظر مى­رسد، تا در چنین سکونتگاه‌هایی بتوان فضاهایی منطبق بر نیازهای انسان را طراحی نمود. لذا هدف اصلی مقاله حاضر بهبود و ارتقاء کیفیت زندگی در چنین سکونتگاه­هایی از طریق بازگشت به مفهوم سکونت و به­منظور دستیابی به سیاست­های طراحی می­باشد. این مقاله به روش آمیخته انجام شده است، در بخش اول به­منظور دستیابی به مؤلفه­های مفهوم سکونت، از روش کیفی و در بخش دوم جهت ارزیابی مؤلفه­های مفهوم سکونت از روش کمی، استفاده شده است. بدین­منظور، داده­ها در بخش اول، با استفاده از کدگذاری، استخراج شده، سپس در بخش دوم مؤلفه­های استخراج شده با استفاده از نرم­افزار SPSS و روش­های آماری مورد ارزیابی قرار گرفته­اند. با توجه به مطالعات انجام شده، به ترتیب چهار مؤلفه کالبدی- فضایی، اجتماعی، زیست­محیطی و ادراکی از نظر ساکنان به­عنوان مؤلفه­های دستیابی به مفهوم سکونت معرفی شده­اند. آنچه در نهایت این مقاله بیان می­دارد این است که انسان چهار سطح نیاز متناسب با ساحات حیات خود دارد که این نیازها باید در راستای تحقق مفهوم سکونت که همانا به­ترتیب، مؤلفه کالبدی- فضایی، اجتماعی، زیست­محیطی و ادراکی است، تأمین شود.</p> https://lagdj.com/index.php/lagdj/article/download/43/30