موسسه آموزش عالی عمران و توسعه مجله معماری منظر و طراحی باغ 3115-9265 2 معماری منظر و طراحی باغ،دوره 2،شماره4تابستان،سال1405 2026 07 18 Supplementary Architectural Elements in Safavid Architecture: Reinterpreting Their Role in the Formation of Privacy Based on Persian Paintings and Travel Accounts عناصر الحاقی در معماری صفوی؛ بازخوانی نقش آن‌ها در شکل‌گیری حریم بر اساس نگاره‌ها و سفرنامه‌ها 30 48 10.61838/lagdj.46 FA عاطفه شاهسوند فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد مهندسی معماری، گروه معماری ، دانشكده هنر و معماری، دانشگاه بوعلي سينا، همدان مجید حیدری دلگرم استادیار گروه معماری ، دانشكده هنر و معماری، دانشگاه بوعلي سينا، همدان. Journal Article <p>Privacy is one of the fundamental concepts in traditional Iranian architecture, playing a significant role in organizing spatial relationships and regulating interactions between people, space, and the built environment. Although previous studies have examined the architectural features contributing to the formation of privacy, the role of supplementary architectural elements in this process has received limited attention. This study aims to identify and analyze the role of supplementary architectural elements in shaping privacy within the architecture depicted in Safavid paintings.</p> <p> </p> <p>The research adopts a descriptive–analytical approach based on library resources, content analysis of selected Safavid paintings, and the use of Safavid travel accounts as complementary historical sources for interpreting and validating the findings. The results indicate that elements such as curtains, window shutters, lattice screens, tents, pavilions, and canopies played an important role in spatial organization beyond their functional and decorative purposes. These elements contributed to the formation of different dimensions of privacy, including visual privacy, access privacy, and spatial privacy, by controlling visual connections, regulating access, and defining spatial territories. Furthermore, comparison of the evidence derived from the paintings with descriptions found in Safavid travel accounts demonstrates a high degree of correspondence between the visual representations and historical records. Accordingly, Safavid paintings, together with contemporary travel accounts, provide valuable sources for identifying supplementary architectural elements and for reinterpreting the mechanisms through which privacy was achieved in traditional Iranian architecture.</p> <p>حریم و محرمیّت از مفاهیم بنیادین معماری ایرانی هستند که در سازمان‌دهی روابط فضایی و تنظیم میزان ارتباط میان انسان، فضا و محیط نقش اساسی دارند. با وجود توجه پژوهش‌های پیشین به عناصر کالبدی مؤثر در شکل‌گیری حریم، نقش عناصر الحاقی و انعطاف‌پذیر در تحقق این مفهوم کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل نقش عناصر الحاقی در شکل‌گیری حریم و محرمیّت در معماری بازنمایی‌شده در نگاره‌های دوره صفوی انجام شده است. پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای، تحلیل محتوای نگاره‌های منتخب دوره صفوی و بهره‌گیری از سفرنامه‌های این دوره به‌عنوان منابع تکمیلی برای تطبیق و تفسیر یافته‌ها انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که عناصری همچون پرده، لته‌های پنجره، صفحات مشبک، چادر، آلاچیق و سایبان، فراتر از نقش عملکردی و تزئینی، در سازمان‌دهی فضا و شکل‌گیری حریم نقش مؤثری داشته‌اند. این عناصر از طریق کنترل ارتباطات دیداری، سامان‌دهی دسترسی و تعریف قلمروهای فضایی، در ایجاد گونه‌های مختلف حریم شامل حریم بصری، حریم دسترسی و حریم فضایی مشارکت داشته‌اند. همچنین تطبیق یافته‌های حاصل از نگاره‌ها با توصیفات سفرنامه‌نویسان دوره صفوی، انطباق قابل‌توجهی میان بازنمایی تصویری و شواهد تاریخی را نشان می‌دهد. بر این اساس، نگاره‌های صفوی، در کنار سفرنامه‌های این دوره، منابعی ارزشمند برای شناخت عناصر الحاقی و بازخوانی شیوه‌های شکل‌گیری حریم و محرمیّت در معماری ایرانی به شمار می‌آیند.</p> https://lagdj.com/index.php/lagdj/article/download/46/44