موسسه آموزش عالی عمران و توسعه مجله معماری منظر و طراحی باغ در دست انتشار 2026 10 20 Comparative Evaluation and Determination of Design Priority Hierarchy in Biophilic Architecture of Traditional and Contemporary Housing (Case Study: Qom City) ارزیابی تطبيقي و تعیین سلسله مراتب اولویت های طراحی در معماری بایوفیلیک مسکن سنتی و معاصر (مطالعه موردی: شهر قم) FA رکسانا عبدالهی گروه معماری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران زهرا عباسی گروه معماری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران Journal Article <p>The growing disconnect between humans and nature in contemporary residential environments, particularly as a result of the dominance of quantitative construction patterns, has led to a decline in the quality of living environments and a weakening of residents’ mental well-being. In this context, vernacular architecture based on biophilic principles has emerged as a human-centered and nature-oriented approach. This study aims to comparatively evaluate the components of biophilic architecture in traditional and contemporary housing patterns in the city of Qom and to determine design priorities based on the intensity of structural differences. The research adopts a descriptive–analytical method with a comparative approach, drawing on a combination of library research, documentary analysis, field studies, and a researcher-developed questionnaire. Accordingly, thirteen biophilic architecture components were identified and evaluated within the operational research model in selected examples of vernacular Qajar-era houses and contemporary residential complexes in Qom. Data were analyzed using non-parametric statistical tests in SPSS, and the Friedman test was employed to identify significant differences between the two periods.The findings indicate that in Qom’s vernacular housing, biophilic components—particularly natural lighting and ventilation, evolved human–nature relationships, environmental features, and sense of place—demonstrate a high level of realization, whereas these components have been significantly weakened in contemporary housing. The Friedman test results further show that components such as green spaces and courtyards, natural lighting, and ventilation have the greatest influence on enhancing the spatial quality of housing. The greatest degree of discontinuity between traditional and contemporary architecture was observed in the components of biodiversity and place-based relationships, with a significance level of <em>P</em> &lt; 0.001. Based on this analysis, the biophilic components were classified into three levels: “critical,” “interactive,” and “physical stability.”The findings led to the development of a hierarchical pyramid of biophilic components, indicating that the primary priority for revitalizing biophilic architecture in contemporary housing should focus on “restoring biodiversity” and “strengthening place-based relationships.” This model can serve as a strategic guideline for architects in designing sustainable and biophilic housing.</p> <p>گسست فزاینده میان انسان و طبیعت در فضاهای مسکونی معاصر، به‌ویژه در پی غلبه الگوهای کمّی ساخت‌وساز به کاهش کیفیت زیست و تضعیف سلامت روان ساکنان منجر شده است. در این میان، معماری بومی مبتنی بر اصول بیوفیلیک به‌عنوان رویکردی انسان‌محور و طبیعت‌گرا مطرح می‌شود. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تطبیقی مولفه های معماری بایوفیلیک در الگوهای مسکن سنتی و معاصر شهر قم و تعیین اولویت های طراحی بر اساس شدت تفاوت های ساختاری انجام شده است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی با رویکرد تطبیقی بوده و بر ترکیب مطالعات کتابخانه‌ای، بررسی اسنادی، مطالعات میدانی و پرسش‌نامه محقق‌ساخته استوار است. بر این اساس، سیزده مؤلفه معماری بیوفیلیک استخراج و در قالب مدل عملیاتی تحقیق، در نمونه‌هایی از خانه‌های بومی دوره قاجار و مجتمع‌های مسکونی معاصر شهر قم ارزیابی شده‌اند. تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون‌های آماری ناپارامتری در نرم‌افزار SPSS انجام شده است و آزمون فریدمن جهت شناسایی تفاوت های معنادار میان دو دوره زمانی استفاده شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در مسکن بومی شهر قم، مؤلفه‌های بیوفیلیک، به‌ویژه نور و تهویه طبیعی، روابط تکامل‌یافته انسان و طبیعت، ویژگی‌های محیطی و حس تعلق مکانی، از سطح تحقق بالایی برخوردارند؛ در حالی که این مؤلفه‌ها در مسکن معاصر به‌طور معناداری تضعیف شده‌اند. نتایج آزمون فریدمن نیز بیانگر آن است که مؤلفه‌هایی نظیر فضای سبز و حیاط، نور طبیعی و تهویه، بیشترین تأثیر را در ارتقای کیفیت فضایی مسکن دارند و بیشترین میزان گسست میان معماری سنتی و معاصر در مولفه های "تنوع زیستی" و "روابط مکان محور" با سطح معناداری P&lt;0.001 رخ داده است، بر اساس این تحلیل مولفه های بایوفیلیک در سه سطح "بحرانی"، "تعاملی" و " ثبات کالبدی" طبقه بندی شدند. یافته های این پژوهش منجر به ارائه یک هرم سلسله مراتب مولفه های بایوفیلیک می گردد که نشان می دهد اولویت نخست در بازآفرینی معماری بایوفیلیک در مسکن معاصر باید بر "بازیابی تنوع زیستی" و "پیوند روابط مکان محور" متمرکز شود؛ این مدل می تواند به عنوان یک راهنمای استراتژیک برای معماران در طراحی مسکن پایدار و بایوفیلیک عمل کند.</p> https://lagdj.com/index.php/lagdj/article/download/64/68