مکان یابی بهینه اسکان موقت پس از سیل با رویکرد معماری بومی مطالعه موردی خرم آباد

نویسندگان

  • سمیه امرایی دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری ، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی ،خرم آباد ،ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0000-9537-6120
  • سمیرا سمواتی استادیار، گروه معماری، دانشکده توسعه پایداردکتراقبالی، موسسه آموزش عالی عمران و توسعه، همدان، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0006-4691-4010

DOI:

https://doi.org/10.61838/lagdj.24

کلمات کلیدی:

اسکان موقت، خرم آباد، معماری بومی، سیل.

چکیده

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های نهادهای مسئول در حوزه مدیریت بحران، انتخاب مکان مناسب برای اسکان موقت جمعیت‌های آسیب‌دیده پس از وقوع بلایای طبیعی است. در این میان، شهر خرم‌آباد به‌عنوان یکی از شهرهای مستعد وقوع سیلاب، در فروردین‌ماه سال ۱۳۹۸ با سیلی گسترده مواجه شد که به دلیل نبود زیرساخت‌های کافی برای اسکان اضطراری ساکنین محله‌های خسارت‌دیده، خسارات مالی و اجتماعی پس از بحران به‌طور چشمگیری افزایش یافت.پژوهش حاضر با هدف شناسایی مکان مناسب برای اسکان موقت پس از سیل در شهر خرم‌آباد انجام شده است و تلاش دارد تا با بهره‌گیری از معماری بومی منطقه، راهکارهایی عملی و بومی‌گرا برای طراحی زیرساخت‌های اضطراری ارائه دهد. روش تحقیق این مطالعه، توصیفی–تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق مطالعات میدانی، مصاحبه با کارشناسان، بررسی اسناد و تحلیل‌های مکانی در محیط GIS گردآوری شده‌اند. برای تحلیل و اولویت‌بندی مکان‌ها، از مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره AHP استفاده شده است.نتایج حاصل از تحلیل‌های مکانی نشان می‌دهد که مناطق جنوبی شهر خرم‌آباد به دلیل قرارگیری در مسیر جریان‌های سطحی، عرض کم معابر، نبود شبکه مناسب دفع آب‌های سطحی و نزدیکی به بستر رودخانه خرم‌رود، دارای بالاترین خطر سیل‌خیزی هستند. وقوع سیلاب‌های شدید در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۸ نیز این موضوع را تأیید می‌کند. در مقابل، مناطق شمالی شهر با ارتفاع بیشتر، شیب طبیعی مناسب برای هدایت رواناب، و فاصله از بستر رودخانه، از ایمنی نسبی بالاتری برخوردارند.بر این اساس، پژوهش حاضر پیشنهاد می‌دهد که برای احداث زیرساخت‌های اضطراری و اسکان موقت پس از بحران‌های طبیعی، تمرکز بر مناطق شمالی شهر خرم‌آباد می‌تواند گزینه‌ای مناسب‌تر و ایمن‌تر باشد. همچنین، بهره‌گیری از اصول معماری بومی در طراحی این فضاها، علاوه بر افزایش کارایی عملکردی، موجب ارتقاء حس تعلق، پایداری اجتماعی و کاهش آسیب‌های روانی پس از بحران خواهد شد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

آلپاگونوولو، آدریانو. (1384). معماری بومی، ترجمه علی محمد سادات افسری، موسسه علمی و فرهنگی فضا،تهران.

آصفي، مازيار و شهين، فرخ. (1395). ارزيابي اسکان موقت بعد از زلزله و راهکارهاي بهبود کيفي آن مطالعه موردی روستای سرند هرسین،55-8،7.

بمانيان، محمدرضا و محمودي‌نژاد، هادي.(1391).امنیت و طراحی شهر. چاپ اول، انتشارات طحان،تهران.

بهزادفر، مصطفي. (1384). اولين قدم برنامه گذاري بازسازي بم؛ استراتژي استقرار و سامانه اسکان موقت، هفت شهر،شماره 18 و 19.

دامیار، سجاد و ناری قمی، مسعود. (1391). مطالعه تطبیقی مفهوم فضا در معماری بومی و معماری مدرن. نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی.17(1), 65-72.

درودی هما، سپهری فر حسن.(1398). ارزیابی مدیریت بحران درایران بر مبنای مدل لیتل جان با بررسی موردی سیل فروردین ۱۳۹۸ لرستان، مازندران و زلزله آبان ۱۳۹۶ کرمانشاه. دانش پیشگیری و مدیریت بحران. ۱۳۹۸; ۹ (۴) :۳۹۳-۴۰۲

راهب،غزال.(1384). بررسی تجارب بازسازی سیل 1378 شهرستان نکا از منظر توسعه .فصلنامه هنرهای زیبا، پیاپی 23 (پاییز 1384)، ص 59.

رستمی‌نیا، جهان .(۱۳۸۵). «شناسایی فرایندهای ژئومورفولوژیکی تهدید‌کننده توسعه شهر خرم‌آباد». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده جغرافیا.

زمانی, زهرا.( 1398). راهکارهای مقابله با سیل. جغرافیا و روابط انسانی. 2(1). 302-307

زیاری، کرامت اله، پروری، امیررضا، یزدانی، سعید(1402). الگوی تاب‌آوری شهری در مواجهه با بحران سیلاب (مورد مطالعه: رودخانه خرم رود شهر خرم‌آباد) محورهای موضوعی : فصلنامه آینده پژوهی شهری.

ساجدي، سيد فتح‌اله؛ هاشمي، سيدحميد و کالوندي، سيدمحسن.(1397). بهينه‌سازي زمان و هزينه در استقرار سکونتگاههاي اسکان موقت پس از بحران، نشریه مهندسی عمران امیرکبیر.50(5).

عباس‌نژاد، احمد و نجف‌زاده، علیرضا. (۱۳۸۸). زمین‌شناسی زیست‌محیطی. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.

فلاحي، عليرضا. (1386). معماری سکونتگاه های پس از سانحه. تهران، انتشارات دانشگاه شهيد بهشتي .

فلامکی منصور(1388)، معماری بومی در ایران، موسسه علمی و فرهنگی فضا، تهران.

مومنی، س. زینالی، ا. (۱۳۹۶). بررسی الگوهای بومی در طراحی اسکان موقت پس از سانحه. همایش ملی معماری و تاب‌آوری، دانشگاه هنر اسلامی تبریز.

یان دیویس، یاسمین آیسان.(1385). معماری و برنامه‌ریزی بازسازی. مترجم: علیرضا فلاحی،ناشر: دانشگاه شهید بهشتی:.نوبت چاپ:2.

Diaconu, D.C., & Grecu, A. (2023). Conflicts and Natural Disasters, Sources of Migration in the Twenty-First Century. In: The Handbook of Environmental Chemistry. Springer, Berlin, Heidelberg. https:// doi.org/10.1007/698_2023_972

Leimgruber, W. (2023). Environmental Unsustainability or the Cost of Civilization. In Nature, Society, and Marginality: Case Studies from Nepal, Southeast Asia and other regions. (pp. 9-31). Cham: Springer International Publishing. New York City. https://doi. org/10.1007/978-3-031-21325-0_2.

Metsuarts, T., et al. (2019). Hydrological Impacts of Urbanization on Flood Risk. Journal of Geophysical Hazards.

Nourmohammadi, S. (2009). Understanding the Nature of Architectural Space by Contemplating the Similarity of Space in Indigenous Settlements. Dr.Sci. Architecture, Faculty of Architecture, College of Fine Arts, Tehran University.

Rezazadeh, M., et al. (2024). Challenges of Temporary Shelters in Post-Disaster Recovery. International Journal of Disaster Risk Reduction.

https://geographical.co.uk/science-environment/why-do-we-live-on-floodplains

https://aquabarrier.com/blog/flooding/5-causes-of-flooding-to-watch-out-for/

2

چاپ شده

2026-02-26

نحوه استناد به مقاله

امرایی س., & سمواتی س. (2026). مکان یابی بهینه اسکان موقت پس از سیل با رویکرد معماری بومی مطالعه موردی خرم آباد. مجله معماری منظر و طراحی باغ, 1(2زمستان), 156-177. https://doi.org/10.61838/lagdj.24