مکان یابی اسکان موقت در شهر خرم آباد با استفاده از نرم افزار سيستم اطلاعات جغرافيایی
DOI:
https://doi.org/10.61838/lagdj.31کلمات کلیدی:
اسکان موقت، اسکان دائم، مدیریت بحران، منطق فازی، سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)چکیده
با توجه به افزایش وقوع سوانح طبیعی نظیر زلزله و سیل در مناطق شهری ایران، بهویژه در شهرهایی با بافت طبیعی و توپوگرافی خاص مانند خرمآباد، برنامهریزی دقیق برای اسکان موقت مورد نیاز است. خرمآباد بهدلیل قرارگیری در منطقهای کوهستانی، عبور رودخانههای پرخروش از بافت شهری، در معرض خطرات سیل قرار دارد. این پژوهش با هدف ارائه مدلی بهینه برای مکانیابی اسکان موقت در خرمآباد، از روش منطق فازی و ابزارهای تحلیل مکانی در محیط بهره گرفته است. در این مطالعه، ابتدا معیارهای مؤثر در مکانیابی شامل ویژگیهای کالبدی، زیستمحیطی، اقلیمی، اجتماعی وزندهی شدند. سپس با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و منطق فازی، نقشههای اولویتبندی مکانها تهیه گردید. منطق فازی بهعنوان ابزاری مناسب برای تحلیل اطلاعات تخصصی چندمعیاره و غیرقطعی، امکان ترکیب اطلاعات محیطی با نظرات کارشناسی را فراهم ساخت. در بخش مخاطرات سیل، معیارهایی نظیر فاصله از رودخانهها، ارتفاع از سطح دریا، شیب زمین، نفوذپذیری خاک، و سابقه تاریخی سیلابها مورد بررسی قرار گرفتند. هدف از این تحلیل، شناسایی مکانهایی با حداقل خطرپذیری در برابر سیل و قابلیت ایمنسازی در بلندمدت بوده است. نتایج پژوهش نشان داد که استفاده از منطق فازی در مکانیابی اسکان موقت، نهتنها موجب افزایش دقت در انتخاب مکانهای ایمن و قابل توسعه میشود، بلکه زمینهساز ارتقاء کیفیت زندگی بازماندگان و افزایش تابآوری سکونتگاهها در برابر سوانح آینده خواهد بود.
دانلودها
مراجع
منابع ابویی اشکذری، ع. (۱۳۹۱). مدیریت بحران زلزله با استفاده از سیستمهای اطلاعات جغرافیایی (GIS): نمونه موردی شهر یزد [پایاننامه کارشناسی ارشد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشگاه شهید چمران اهواز].
اجتماعی، ب.، غلامی، م.، و نظری، و. (۱۴۰۳). ارزیابی آسیبپذیری سکونتگاههای روستایی در برابر مخاطرات طبیعی با تأکید بر زلزله: مطالعه موردی روستاهای شهرستان خنج. فصلنامه جغرافیا، ۲۲)۸۱(
اشرفی، م.، و ایرانمنش، ف. (۱۳۸۵). مکانیابی اماکن اسکان موقت جمعیتهای آسیبدیده از زلزله با بهرهگیری از سامانههای اطلاعات مکانی: مطالعه موردی منطقه ۲ شهرداری تهران. در مجموعه مقالات دومین کنفرانس بینالمللی مدیریت جامع بحران در حوادث غیرمترقبه طبیعی.
آیسان، ی.، و دیویس، ی) .۱۳۸۲.(معماری و برنامهریزی بازسازی (ع. فلاحی، مترجم). انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
بحرینی، ح. (۱۳۸۴). ارزیابی و بازسازی سه شهر زلزلهزده ایران با تکیه بر تحلیل آسیبپذیری آنها در برابر زلزله: جلد دوم، گلبافت. مرکز مطالعات مقابله با سوانح طبیعی ایران.
حاتمی خانقاهی، ت.، و عمادیانفر، س. (۱۴۰۱). ارزیابی تأثیر ویژگیهای کالبدی مسکن موقت بر میزان بهرهمندی از خصوصیات اقلیمی در اردبیل. هویت محیط معماری و برنامهریزی شهری، ۳)۱۲(
حسینی، س. ب.، سوادکوهیفر، س.، و شریفی رسایی، ح. (۱۳۹۱). ضرورت اسکان موقت شهری پس از وقوع جنگ مدرن. پدافند غیرعامل، ۳(۴).
حسینی، س. ب.، و کاملی، م. (۱۳۹۴). معیارهای پدافند غیرعامل در طراحی معماری ساختمانهای جمعی شهری. معماری و شهرسازی آرمانشهر، ۸(۱۵)، ۲۷–۳۹.
خادمی، ف. س.، و اکبری، م. (۱۳۹۳). روشهای کنترل سیلاب: اقدامات سازهای. در مجموعه مقالات دومین کنفرانس ملی مدیریت و مهندسی سیلاب با رویکرد سیلابهای شهری، تهران.
خورشیدیان، ع. (۱۳۸۷). سرپناه موقت پس از سانحه: بررسی سیاستهای تأمین مسکن موقت پس از زلزله ۱۳۸۵ لرستان. صفه، (۵۳)، ۱۱۱–۱۲۴.
خورشیدیان، ع. (۱۴۰۲). ارزیابی تأمین مسکن موقت در روستای چنسولی پس از سیل ۱۳۹۸ گلستان از منظر کفایت فرهنگی مسکن و محیط روستا. مجله مسکن و محیط روستا، ۴۲)۱۸۱(، ۵۹–۷۴. https://doi.org/۱۰٫۲۲۰۳۴/۴۲.۱۸۱.۵۹
داداشپور، ه.، و خدابخش، ح. (۱۳۹۲). مکانیابی سایتهای اسکان موقت با استفاده از فرایند تحلیل سلسلهمراتبی فازی (FAHP): مطالعه موردی منطقه ۱۶ تهران. جغرافیا و برنامهریزی، ۱۲)۶۰(، ۶۲–۹۴.
دفتر مطالعات و برنامهریزی شهر تهران.)1۳۷۱( .مجموعه مقالات اولین کنفرانس بینالمللی بلایای طبیعی در مناطق شهری (بخش دوم).
زمانی، ز. (۱۳۹۸). سیل و راههای مقابله با آن. جغرافیا و روابط انسانی، ۲(۵)
زمانیان، ر.، و بختیاری، م. (۱۴۰۱). شناسایی اصول و مبانی مکانیابی فضای مناسب شهری برای اسکان موقت پس از زلزله احتمالی تهران: نمونه مطالعاتی منطقه ۳ تهران. فصلنامه مطالعات فضا و مکان، ۱(۲)، مقاله ۶.
زنیان، ب.، متکی، ز.، و محمودی زرندی، م. (۱۴۰۲). فرامطالعه پژوهشهای مرتبط با «فرایند طراحی معماری در بازسازی مسکن پس از سانحه» در ایران. دانش پیشگیری و مدیریت بحران، ۱۳)۲)، ۱۱۴.
سوادکوهیفر، س. (۱۳۸۹). مقدمهای بر روش آمایش اسکان موقت: نمونه موردی بحران زلزله در تهران. علوم و فناوریهای پدافند غیرعامل، ۱(۱).
شریفی رضایی، ح. ر.، و زارع سانی، ش. (۱۳۹۱). ضرورت اسکان مجدد موقت پس از بحران جنگ با دیدگاه دفاعی منفعل: مطالعه موردی منطقه شهرداری تهران–گام شاه. در مجموعه مقالات کنفرانس پدافند غیرعامل در مهندسی، تهران.
شکیبا، آ.(۱۳۸۹). طراحی محله پاسخگو در برابر بحران با تأکید بر زلزله: نمونه موردی محله باغشهر شاطر، منطقه یک تهران (پایاننامه کارشناسی ارشد شهرسازی، گرایش طراحی شهری، دانشگاه تربیت مدرس).
صادقی، آ).۱۳۸۶.( مکانیابی نیروگاه حرارتی بر اساس معیارهای محیطزیستی (پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران).
عالمی، ب.، و مجیدی، م. (۱۴۰۰). تبیین راهکارهای طراحی اسکان موقت بر مبنای مسکن عشایری ایران. دانش پیشگیری و مدیریت بحران، ۱۱(۴(، ۴۱۴–۴۲۷.
فلاحی، ع).۱۳۸۶(.معماری سکونتگاههای موقت پس از سوانح. انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
گیوهچی، س.، عطار، ا.، رشیدی ابراهیمحصاری، ا.، و نصبی، ن. (۱۳۹۲). مکانیابی اسکان موقت پس از زلزله با استفاده از GIS و تکنیک AHP: مطالعه موردی منطقه شش شهر شیراز. مطالعات و پژوهشهای شهری و منطقهای، ۵(۱۲)، ۱۱۳–۱۴۱.
لطفی، ز).۱۳۹۸(.بررسی و طراحی سیستمهای ساختمانی اسکان موقت پس از سانحه در راستای اسکان دائم: نمونه مطالعاتی شهرستان دورود.
هدفی، ف.، فلاحی، ع.، و اسلامی، س. غ. (۱۳۹۸). تبیین عوامل معماری و منظر مؤثر بر احساس امنیت در سایتهای اسکان موقت روستایی: یک مطالعه کیفی. جامعهشناسی اقتصادی و توسعه، ۸(۲)، ۴۲۳–۴۶۹.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 نسیم لطیفی مهر (نویسنده); مهدی شریفی

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.