تحلیل تحول زبان بیان معماری در پاویون‌های ایرانِ نمایشگاه‌های جهانی اکسپو

نویسندگان

  • حمزه پیربابائی استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-5545-3440
  • نسرین قربانی کارشناس ارشد معماری، مرکز آموزش عالی رشدیه، تبریز، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0005-5385-7555

DOI:

https://doi.org/10.61838/lagdj.56

کلمات کلیدی:

زبان بیان معماری، پاویون ایران، نمایشگاه جهانی اکسپو، بازنمایی معماری، معماری نمایشگاهی

چکیده

پاویون‌های ملی در نمایشگاه‌های جهانی اکسپو، به‌عنوان مهم‌ترین نمود معماری کشورها در عرصه بین‌المللی، نقش مؤثری در بازنمایی فرهنگ، هویت و ظرفیت‌های ملی ایفا می‌کنند. با وجود پژوهش‌های متعدد درباره تاریخ، نمادگرایی و مضامین معماری پاویون‌ها، مفهوم «زبان بیان معماری» و چگونگی تحول آن در طول زمان کمتر مورد توجه قرار گرفته و تاکنون چارچوبی منسجم برای تحلیل آن ارائه نشده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ابعاد زبان بیان معماری پاویون‌های ایران و تحلیل روند تحول آن در نمایشگاه‌های جهانی انجام شده است. در گام نخست، با مرور نظام‌مند ادبیات موضوع، ابعاد اولیه زبان بیان معماری استخراج و با بهره‌گیری از نظر خبرگان حوزه معماری و نمایشگاه‌های جهانی، اعتبار و تناسب آن‌ها بررسی شد. در نهایت، چارچوبی متشکل از پنج بعد شامل شیوه ارجاع، غنای ارجاعات، کانون بیان، انسجام بیان و جهت‌گیری بیان تدوین شد. در مرحله بعد تمامی پاویون‌های ایران در نمایشگاه‌های جهانی از سال ۱۸۷۳ تا ۲۰۲۰ بر اساس این چارچوب کدگذاری، امتیازدهی و تحلیل شدند.

طبق یافته‌های پژوهش، سه الگوی متمایز در تحول زبان بیان معماری پاویون‌های ایران شامل «غلبه بازسازی و بیان فرمال»، «آغاز ترکیب و جست‌وجوی زبان میانه» و «بازتفسیر مفهومی و بیان تعاملی» شناسایی شد. بر این اساس زبان بیان معماری پاویون‌های ایران طی حدود یک‌ونیم قرن، از بازنمایی مستقیم و کالبدی معماری ایرانی به سوی بیان مفهومی، تجربه‌محور و تعاملی حرکت کرده است؛ با این حال، این تحول از روندی یکنواخت و خطی پیروی نمی‌کند. نتایج نشان می‌دهد که هر پنج بعد زبان بیان معماری در طول دوره مورد مطالعه روندی تکاملی را تجربه کرده‌اند، اما با آهنگ‌های متفاوت؛ به‌گونه‌ای که بیشترین تحول در شیوه ارجاع، کانون بیان و جهت‌گیری بیان مشاهده می‌شود. چارچوب پیشنهادی این پژوهش می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای تحلیل تطبیقی زبان بیان معماری در سایر پاویون‌های ملی و نمونه‌های معماری نمایشگاهی نیز مورد استفاده قرار گیرد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

اکبری، ن. (۱۳۹۴). اکسپو، جهان در پوست معماری. انتشارات کتابکده کسری.

الکساندر، ک. (۱۳۸۱). معماری و راز جاودانگی (ترجمه م. قیومی بیدهندی). انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.

بانی‌مسعود، ا. (۱۴۰۰). ایران و نمایشگاه‌های جهانی: از غرفه ۱۸۶۷ پاریس تا پاویون ۲۰۲۰ دبی. انتشارات کتابکده کسری.

درستی، پ.، و مرتهب، ر. (۱۴۰۳). واکاوی همسویی پاویون‌های ایران در چهار دهه اخیر برگزاری نمایشگاه‌های جهانی با رویکرد زیست‌محیطی. نشریه معماری سبز، (۳۸).

روزرخ، ن. (۱۳۸۸). مبانی طراحی فضاهای نمایشگاهی. معماری و فرهنگ، (۳۷)، 20-26.

سلطانی‌آذر، ش.، و اخلاصی، ا. (۱۳۹۷). متغیرها و ملاحظات مؤثر در طراحی پاویون در اکسپو ۲۰۲۰ دبی. کنفرانس عمران، معماری و شهرسازی کشورهای جهان اسلام.

صدری‌کیا، س.، بمانیان، م. ر.، و پورمند، ح. ع. (۱۳۹۸). مطالعه تطبیقی کارکردهای تمثیل با رویکرد بیان معنا در معماری ایرانی. معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، ۱۲(۲۹)، ۸۱-۹۸. https://doi.org/10.22034/AAUD.2019.94814.1273

شجاعی، س. م.، و متین، م. (۱۳۹۸). تبیین نشانه‌شناختی رمزگان در روش‌های بازنمایی معماری. معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، ۱۲(۲۹)، 45-63. https://doi.org/10.22034/AAUD.2020.102364

ماهوش، م. (۱۳۸۵). بیان معماری؛ بروز حقیقت معماری در اثر. هنرهای زیبا، (۲۸)، 45-54.

مثنوی، م. (۱۳۸۴). از کریستال‌پالاس تا گنبد هزاره: طراحی فضاهای نمایشگاهی چالش معماری تکنیک‌محور و معماری طبیعت‌محور. معماری و ساختمان، (۵)، 4-10.

میرظفرجویان، ح. (۱۳۹5). اکسپو (نمایشگاه جهانی). شرکت چاپ و نشر بازرگانی.

Asar, H., & Dursun, P. (2020). Layering in architectural representation: A framework for reading and producing architectural meaning. ITU Journal of the Faculty of Architecture, 17(2), 255–274. https://doi.org/10.5505/itujfa.2020.27879

Ahmad Kamil, M. (2026). Fuzzy Delphi method for content validation in applied linguistics instrument design: A multi-stakeholder case study, Research Methods in Applied Linguistics, Volume 5, Issue 2. https://doi.org/10.1016/j.rmal.2026.100321

Boo, S., & Lu, X. (2015). Tourists’ World Expo experiences. Event Management, 19, 1–15. https://doi.org/10.3727/152599515X14229071763060

Cull, N. J. (2008). Public diplomacy: Taxonomies and histories. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 616(1), 31–54. https://doi.org/10.1177/0002716207311952

Eco, U. (1965/1980). Towards a semiotic enquiry into the television message. In J. Corner & J. Hawthorn (Eds.), Communication studies: An introductory reader. Edward Arnold.

Garriga-Gimeno, Q. (2025). Architecture as experience: Reimagining heritage interpretation through situated perception. The case of the Barcelona Pavilion. DISEGNARECON, 18(35). https://doi.org/10.20365/disegnarecon.35.2025.5

Gharipour, M. (2013). Persian gardens and pavilions: Reflections in history, poetry and the arts. I.B. Tauris.

Gürdağ, B., & Koca, D. (2026). Rethinking the relationship between architectural representation and spatial experience through the 12th International Architecture Exhibition. ICONARP International Journal of Architecture and Planning, 14(1), 348–370. https://doi.org/10.15320/ICONARP.2026.364

Holquist, M. (1997). Bakhtin and beautiful science. In Dialogue and critical discourse: Language, culture, critical theory. Oxford University Press.

Işık, P. (2025). The meanings attributed to representation in architecture. Journal of Technology in Architecture, Design and Planning, 3(1), 51–69. https://doi.org/10.26650/JTADP.25.003

Jencks, C. (1991). The language of post-modern architecture (6th rev. ed.). Rizzoli.

Jung, H., & Park, S. (2023). Pavilion as an architecture of new placeness: A case of Serpentine Pavilion project. Journal of Asian Architecture and Building Engineering, 22(1), 84–95. https://doi.org/10.1080/13467581.2021.2024197

Karadağ, B., & Paker Kahvecioğlu, N. (2026). Exploring the space of representation in architectural practice: Media in the work of Diller Scofidio + Renfro. International Journal of Architectural Research: Archnet-IJAR. Advance online publication. https://doi.org/10.1108/ARCH-09-2025-0419

Kim, Y.-T., & Oh, S.-K. (2019). A study of the theme development of the World Expo: Focused on 2030 World Expo Busan. Journal of MICE & Tourism Research, 19(4), 27–42. https://doi.org/10.35176/JMTR.19.4.2

Koo, T. K., & Li, M. Y. (2016). A guideline of selecting and reporting intraclass correlation coefficients for reliability research. Journal of Chiropractic Medicine, 15(2), 155–163. https://doi.org/10.1016/j.jcm.2016.02.012

Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563–575.

Norberg-Schulz, C. (1975). Meaning in Western architecture. Studio Vista.

Polit, D. F., & Beck, C. T. (2006). The content validity index: Are you sure you know what’s being reported? Critique and recommendations. Research in Nursing & Health, 29(5), 489–497.

Roche, M. (2000). Mega-events and modernity: Olympics and expos in the growth of global culture. Routledge.

Schrenk, L. D. (1999). From historic village to modern pavilion: The evolution of foreign architectural representation at international expositions in the 1930s. National Identities, 1(3), 287–311. https://doi.org/10.1080/14608944.1999.9728116

Setork, M., & Habib, F. (2020). Design of Iranian pavilion in Expo (2020) Dubai based on connecting minds, creating the future.

Terzoglou, N.-I. (2018). Architecture as meaningful language: Space, place and narrativity. Linguistics and Literature Studies, 6(3). https://doi.org/10.13189/LLS.2018.060303

Tuncbilek, G. (2020). Experimentation in architecture: Pavilion design. Athens Journal of Architecture, 6, 397–414. https://doi.org/10.30958/aja.6-4-5

Unwin, S. (2015). Analysing architecture (4th ed.). Routledge.

1

چاپ شده

2026-08-07

نحوه استناد به مقاله

پیربابائی ح., & قربانی ن. (2026). تحلیل تحول زبان بیان معماری در پاویون‌های ایرانِ نمایشگاه‌های جهانی اکسپو. مجله معماری منظر و طراحی باغ, 2(4تابستان), 133-157. https://doi.org/10.61838/lagdj.56