بازنمایی کالبدی خاطره و تعلق مکانی در محلات تاریخی همدان: یک مطالعه تحلیلی-میدانی برای شناسایی مؤلفه‌های هویت‌ساز

نویسندگان

  • علی اکبر مرادیان گروه معماری،دانشکده هنرومعماری،واحدهمدان،دانشگاه آزاداسلامی،همدان،ایران https://orcid.org/0000-0002-7611-3242
  • رضا عریانی نژاد استادیارگروه معماری،دانشکده هنرومعماری،واحدهمدان،دانشگاه آزاد اسلامی،همدان،ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-7611-3242

DOI:

https://doi.org/10.61838/lagdj.4

کلمات کلیدی:

طرح کالبدی،تعلق به مکان،محلات قدیم،عوامل محیطی

چکیده

محله به‌عنوان یک نهاد اجتماعی خرد، نیازمند توجه ویژه در طراحی و سیاست‌گذاری شهری است.​ این مقاله رابطه میان طرح کالبدی و حس تعلق به مکان در محلات قدیم ایران را مطالعه می‌کند و بر ویژگی‌های شناختی و عاطفی ساکنان تمرکز دارد؛ زیرا انسان برای شکل‌دادن به هویت روزمره‌اش نیازمند پیوند عاطفی با مکان زیستی خویش است و تعلق به مکان یکی از کلیدی‌ترین ابعاد این پیوند است که باید در سیاست‌های نوین شهرسازی لحاظ شود.

در این پژوهش ابتدا چارچوب مفهومی محلات قدیم و مؤلفه‌های مؤثر بر تعلق مکانی بازتعریف شده است. سپس با استفاده از روش ترکیبیِ همبستگی و مطالعه موردی محلات قدیم همدان، داده‌های میدانی از طریق پرسش‌نامه خوداتکا و شواهد کالبدی-فضایی گردآوری و تحلیل شدند. تحلیل‌ها نشان می‌دهند که طرح کالبدی، از جمله ساختار معابر، آرایش فضایی محلات، کیفیت فضاهای عمومی و ویژگی‌های اقلیمی-مادی، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری و تقویت حس تعلق دارد.

نتیجه‌گیری مقاله بر این اساس است که طراحی آگاهانه فضای کالبدی محله می‌تواند هم‌زمان نیازهای اجتماعی و فردی ساکنان را برآورده سازد و تأثیرات مادی و معنوی محیط بر انسان را تقویت کند. یافته‌ها راهنمایی برای برنامه‌ریزان شهری و طراحان در جهت تدوین مداخلات حفاظتی و بازسازیِ حساس به هویت محلی فراهم می‌آورد و پیشنهاد می‌کند توجه ویژه‌ای به حفظ سازه‌ها و الگوهای فضایی هویت‌ساز و نیز مشارکت اجتماعی در فرآیند طرح‌ریزی صورت گیرد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

پورجعفر،محمدرضا،1376،نقش وجایگاه مسجددربرنامه ریزی وطراحی محله های شهرهای اسلامی،تهران،دانشگاه تربیت مدرس

چرخچیان،مریم،1388، تبیین مدل دلبستگی به مکان وبررسی عناصروابعادمختلف آن،هنرهای زیبا،تابستان38،37-48

سجادزاده،حسن،پیربابایی،محمدتقی،1390،تعلق جمعی به مکان،تحقق سکونت اجتماعی درمحله سنتی،باغ نظر،بهار،16،سال هشتم

عینی فر،علیرضا،1388،تحلیل رابطه طراحی کالبدی وتجربه محله مسکونی،هنرهای زیبا،زمستان،40،19-28

5لنگ،جان،1386،آفرينش نظريه معماري،عليرضاعيني فر،دانشگاه تهران،چاپ سوم

مک اندرو،ف،1387،روانشناسی محیطی،ترجمه:غلامرضامحمودی،تهران،انتشارات زرباف

ناطق پور،محمدجواد،1383،توسعه وتعلق جمعی باتاکیدبرنقش شوراهای اسلامی،رشدآموزش علوم اجتماعی،زمستان،25،28-32

نقی زاده،محمد،1387،شهرومعماری اسلامی،اصفهان،سازمان نظام مهندسی اصفهان

Altman, I. (1993), ))Dialectics, physical environments, and pers al relationships((, Communication Monographs, 60, pp.26-34

Bonaiuto, M., Fornara, F. and Bonnes, M.(2002),((Indexes of perceived residential environment quality and neighborhood attachment in urban environments: a confirmation study on e city of Rome)), Landscape and Urban Planning, 988, 1-12

Cohen, Y.S. and Shinar, A (1985),(( Neighbourhoods and F iendship Networks)), The University of Chicago, Chicago. Dovey, K., (1999), Framing places: Mediating power in bui form, London, Routledge

Dovey,Kim,&Sarah,Heath,1994((formal Expression and Social Identity,In kim Dovey et al,The Ackman Tour of European Housing)),Department of Architecture,The University of Melbourne,pp.69-71

Einifar,Alireza,1996,((The Role of Physical Design in the Experience of Neighbourhood)),unpublished Ph.D.Thesis,UNSW,Austrlia

Fisher,C,1976,((The Urban Experience)),Colombia,university

Fried,Marc,1982,((Residential Attachment:Sources of Residential and Community Satisfaction)), journal of Social Issues,38,no.3:107-119

Gerson,Kathleen et al.1977,((Attachment to Place)),In claude S.Fischer,ed.,Networks and Places:Social Relations in the Urban Setting,New York Free Press,pp.139-161

Lynch,Kevin,1960,((The Image of the City)),Cambridge,MA:MIT Press.

Mesch, G.S. and Manor, O. (1998),((Social ties, environment I perception, and local attachment)), Environment and Behavior,30:4, pp. 504-519.

Michelson,William,1977,((Enviromental Choice,Human Behaviour and Residential Satisfaction)),Oxford University Press

Proshansky,H.M.et al.1983,((Place Identity:Physical Word Socialisation of the Self)),Journal of environmental Psychology,3:57-83.

Rapoport,Amos,1986,((The Use and Design of Open Spaces inUrban Neighbourhoods)),In Deter Frick,ed.,The Quality of Urban Life:Social,Psychological,and Physical Conditions,Berlin:Walter de Gruyter,pp.159-175.

Rubinstein, RL and Parmelee, PA (1992), ((Attachment to lace and representation of the life course by the elderly)), In I.

Shumaker, SA, and Taylor, RB. (1983), ((Toward a dar ificati n of people-place relationships: A model of attachment to place)), In N. R Feimer and E. S. Geller (Eds.), Environmental Psychology: Directions and perspectives, New York, Praeger, pp.119-251.

Stedman, R C. (2003),((Is it really a social construction? Th contribution of physical environment to Sense of place)), Society and Natural Resources, 16, pp.671-685.

Wellman,B&Leighton,B.1976,((Networks,Neighorhoods and Communities:Approaches to the study of Community Question)),Urban Affairs Quarterly.vol.14,no.3

1

چاپ شده

2025-12-18

نحوه استناد به مقاله

مرادیان ع. ا., & عریانی نژاد ر. (2025). بازنمایی کالبدی خاطره و تعلق مکانی در محلات تاریخی همدان: یک مطالعه تحلیلی-میدانی برای شناسایی مؤلفه‌های هویت‌ساز. مجله معماری منظر و طراحی باغ, 1(1پاییز), 109-127. https://doi.org/10.61838/lagdj.4