از نگاره تا منظر: خوانش نشانه شناختی بازنمایی فضای معماری و منظر شهری در نگاره «سائلی بر در مسجد» کمال الدین بهزاد

نویسندگان

  • عطیه دزفولی استادیار گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0002-3710-6901
  • جمال الدین سهیلی دانشیار گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران https://orcid.org/0000-0002-2645-8912

DOI:

https://doi.org/10.61838/lagdj.50

کلمات کلیدی:

نشانه‌شناسی پیرس، نگارگری ایرانی، مکتب هرات، کمال‌الدین بهزاد، فضای معماری، منظر شهری

چکیده

از آنجا که هرات از جمله مهمترین و مشهورترین مناطق خراسان در ادوار مختلف و به ویژه در عصر تیموری بوده و با توجه به اینکه مکتب هرات نقطه اوج نقاشی ایران محسوب می شود لذا در این نوشتار با انتخاب یک نگاره از این مکتب هنری، ضمن بررسی دیدگاه نظریه پرداز متقدم علم نشانه شناسی، چارلز پیرس و تدقیق در ویژگی ها و عناصر موجود در نگارگری ایران، نظر به دسته بندی نشانه از منظر پیرس به بررسی مفاهیم عناصر موجود در نگاره «سائلی بر در مسجد» یکی از آثار شاخص استاد کمال الدین بهزاد در حوزه نگارگری ایران پرداخته شده است. این مقاله تلاش دارد تا با توجه به اندیشه پیرس به خوانش نشانه شناسی این اثر بپردازد. برای رسیدن به این منظور مقاله به روش کیفی و بصورت تجزیه و تحلیل          توصیفی- تحلیلی ابتدا اندیشه پیرس را توصیف نموده و سپس نگاره منتخب را بر مبنای مولفه های موثر در طراحی فضای معماری در نگاره های مکتب هرات از قبیل ساختار و خصوصیات پیکره ها، ویژگیهای معماری، تزئینات، رنگ و ترکیب بندی بر اساس وجوه نشانه شناسی پیرس مورد بررسی و تحلیل قرار می دهد.  

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

آژند، ی. (1384). مکتب نگارگری تبریز و قزوین–مشهد (چاپ اول). تهران: فرهنگستان هنر.

آفرین، ف. (1389). تحلیل واقع‌گرایی در نگارگری ایرانی از دوره تیموری تا قاجار. دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، (12)، بهار و تابستان.

آملی رضوی‌فر، و غفاری، ح. (1390). نشانه‌شناسی پیرس در پرتو فلسفه، معرفت‌شناسی و نگرش وی به پراگماتیسم. نشریه فلسفه، 39(2)، پاییز و زمستان.

افشاری، م.، و همکاران. (1389). بررسی روند نمادگرایی شمایل‌ها در نگارگری اسلامی از منظر نشانه‌شناسی. دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، (13)، پاییز و زمستان.

پاکباز، ر. (1384). نقاشی ایران: از دیرباز تا امروز. تهران: انتشارات زرین و سیمین.

تجویدی، ا.(1386). نگاهی بر نقاشی ایران از آغاز تا سده دهم هجری (چاپ سوم). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

خزایی، م. (1387). مفاهیم نمادین در هنر طراحی ایرانی. دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، (8)، بهار و تابستان.

زکی، م. ح. (1372). تاریخ نقاشی در ایران. تهران: نشر سحاب.

سلطان‌زاده، ح.(1387). فضاهای معماری و شهری در نگارگری ایرانی (چاپ اول). تهران: نشر چهارطاق.

سهیلی، ج.، و پهلوان‌پور، ر.(1396). خوانش فضای معماری در مکاتب هنری. تهران: نشر گوهر دانش.

شایسته‌فر، م.، و سدره‌نشین، ف. (1392). تطبیق نقوش تزئینی معماری دوره تیموری در آثار کمال‌الدین بهزاد با تأکید بر نگاره «گدایی بر در مسجد». فصلنامه علمی ـ پژوهشی نگره، (25)، بهار.

فروتن، م. (1389). زبان معمارانه نگاره‌های ایرانی. نشریه هویت شهر، 4، بهار و تابستان.

کاظمی، م.، شعاریان ستاری، و.، و صدیق اکبری، س. (1391). مفهوم و جایگاه فضا در سه نگاره استاد کمال‌الدین بهزاد. دوفصلنامه جلوه هنر، (8)، پاییز و زمستان.

گودرزی، م. (1384). تاریخ نقاشی ایران: از آغاز تا عصر حاضر. تهران: انتشارات سمت.

Canby, S. R. (2009). The golden age of Persian art: 1501–1722. Metropolitan Museum of Art.

Danesi, M. (2019). Understanding media semiotics. Bloomsbury Academic.

Rose, G. (2022). Visual methodologies: An introduction to researching with visual materials (5th ed.). SAGE Publications.

1

چاپ شده

2026-08-04

نحوه استناد به مقاله

دزفولی ع., & سهیلی ج. ا. . (2026). از نگاره تا منظر: خوانش نشانه شناختی بازنمایی فضای معماری و منظر شهری در نگاره «سائلی بر در مسجد» کمال الدین بهزاد. مجله معماری منظر و طراحی باغ, 2(4تابستان), 111-132. https://doi.org/10.61838/lagdj.50