بررسی تطبیقی چارچوب‌های جهانی تاب‌آوری شهری و ارائه چارچوب زمینه‌محور شاخص‌های تاب‌آوری برای ایران

چکیده

چارچوب‌های تاب‌آوری شهری در سطح جهانی توسعه یافته‌اند؛ با این حال، کاربردپذیری آنها ممکن است در زمینه‌های مختلف جغرافیایی و نهادی متفاوت باشد. این مطالعه با هدف توسعه یک چارچوب مبتنی بر زمینه برای شاخص‌های تاب‌آوری شهری در ایران از طریق تحلیل تطبیقی ​​چارچوب‌های تاب‌آوری بین‌المللی و ارزیابی سازگاری آنها با شرایط محلی انجام شده است. رویکردی ترکیبی اتخاذ شد. ابتدا، چارچوب‌های تاب‌آوری شهری بین‌المللی به صورت سیستماتیک با استفاده از تحلیل محتوای کیفی در نرم‌افزار MAXQDA بررسی و تحلیل شدند. شاخص‌های استخراج‌شده از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی بر اساس رویکرد اشتراوس و کوربین سازماندهی شدند. متعاقباً، ۲۱ متخصص در برنامه‌ریزی شهری، مدیریت بحران و مطالعات تاب‌آوری، شاخص‌های شناسایی‌شده را بر اساس اهمیت و مناسب بودن آنها برای زمینه ایران ارزیابی کردند. داده‌ها با استفاده از آلفای کرونباخ، ضریب هماهنگی کندال، آزمون فریدمن و آزمون رتبه علامت‌دار ویلکاکسون تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان می‌دهد که اگرچه بسیاری از شاخص‌ها در چارچوب‌های تاب‌آوری جهانی اهمیت بالایی دارند، اما کاربردپذیری آنها با توجه به شرایط خاص شهری، نهادی و مدیریتی ایران متفاوت است. یافته‌ها شکافی را بین اهمیت نظری شاخص‌های جهانی و تناسب زمینه‌ای آنها نشان داد. چارچوب نهایی در سه سطح به هم پیوسته، شامل ظرفیت‌های توانمندسازی، ظرفیت‌های عملیاتی و پیامدهای توسعه‌محور، ساختاربندی شد که مسیری را برای دستیابی به تاب‌آوری شهری به جای یک طبقه‌بندی ساده از شاخص‌ها نشان می‌دهد. این مطالعه با ادغام تحلیل تطبیقی، کدگذاری کیفی و ارزیابی کارشناسی، رویکردی سیستماتیک برای تطبیق چارچوب‌های تاب‌آوری شهری جهانی با شرایط محلی ارائه می‌دهد. چارچوب پیشنهادی می‌تواند به سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان شهری در شناسایی شاخص‌های اولویت‌دار و تدوین استراتژی‌های تاب‌آوری متناسب با زمینه برای شهرهای ایران کمک کند.