سنجش و ارزیابی ترجیحات بصری شهروندان در ارتقای منظر جدارههای شهری آمل
کلمات کلیدی:
ارزیابی ادراکی, ترجیحات بصری, منظر جدارههای شهری, مدلسازی معادلات ساختاری, شهر آملچکیده
منظر جدارههای شهری بهعنوان واسط ادراک فضایی شهروندان، نقشی بنیادین در ارتقای سرزندگی، دلبستگی مکانی و ارتقای کیفیت محیطی ایفا میکند. محورهای تجاری–فرهنگی شهر آمل در سالهای اخیر به دلایلی چون دگرگونیهای سریع کالبدی با بحران زوال زیباییشناسی روبهرو شده است. پژوهش حاضر با هدف سنجش ترجیحات بصری شهروندان آمل و تعیین سهم مؤلفههای کالبدی، ادراکی و اقلیمی در بازآفرینی منظر جدارههای شهری تدوین گردیده است. این مطالعه از منظر هدف کاربردی و از منظر ماهیت توصیفی–تحلیلی با بهرهگیری از تکنیکهای ترکیبی پیمایشی و پیمایش ترجیح بصری است. جامعه آماری شامل ساکنان شهر آمل بوده که با فرمول کوکران حجمی برابر با ۳۸۴ نفر محاسبه و در نهایت ۳۹۶ پرسشنامه استاندارد و مبتنی بر شبیهسازیهای تصویری تکمیل و گردآوری شد. تحلیل آماری دادهها در دو سطح توصیفی و استنباطی با بهرهگیری از آزمونهای مقایسه میانگین، تحلیل عاملی اکتشافی و مدلسازی معادلات ساختاری انجام پذیرفت. بر اساس نتایج آماری، میانگین کل ترجیح بصری شهروندان از وضعیت موجود (SD=0/86 و M=2/04) پس از اعمال مداخلات بازطراحی به سطح مطلوب (SD=0/61 و M=4/26) ارتقا یافت که معناداری این اختلاف با آزمون تی زوجی احراز گردید (P<0/05 و t=2/115). تحلیل رگرسیونی و معادلات ساختاری نشان داد که مؤلفه «کیفیتهای محیطی و فرمی» با ضریب بتای استاندارد (P<0/000 و t=8/805 و β=0/382) قویترین پیشبینیکننده ترجیح بصری است و پس از آن ابعاد «هماهنگی و انسجام کالبدی» ()، «سرزندگی و نفوذپذیری» (t=6/615 و β=0/271)، «خوانایی و هویت معماری» (t=4/278 و β=0/168) و «پیچیدگی و تنوع بصری» (t=3/457 و β=0/129) به ترتیب در رتبههای بعدی اثرگذاری قرار دارند. همچنین، مدل نهایی توانست ۶۴/۱ درصد از واریانس تغییرات ترجیح بصری شهروندان را تبیین نماید. در نتیجهگیری کلی میتوان بیان داشت که مداخله در منظر جدارههای شهری آمل نباید به صورت یکسان و بالا به پایین اعمال شود؛ بلکه موفقیت سیاستهای بازآفرینی در این شهر گرانیگاهی است که باید بر پایه اولویتبندی آماری بهدستآمده؛ یعنی در گام نخست بر «پالایش زواید بصری و ساماندهی تابلوها» در محورهای تجاری متراکم (مانند خیابان امام رضا) و در گام دوم بر «احیای پیوند با بستر طبیعی رودخانه هراز، تلفیق پوشش گیاهی و کاربست مصالح بومی سازگار با اقلیم» (مانند خیابان ۱۷ شهریور) متمرکز گردد تا ادراک عینی شهروندان با راهبردهای کالبدی انطباق کامل یابد.
دانلودها
مراجع
بناکدار، احمد، و قرائی، فریبا. (۱۳۹۰). تغییر پارادایمها در اصول طراحی شهری: از مؤلفههای کالبدی، اجتماعی و ادراکی تا رویکرد مکانآفرینی. نامه معماری و شهرسازی، ۳(۶)، ۵۱–۷۰.
پاکزاد، جهانشاه. (۱۳۸۵). سیمای شهر، آنچه کوین لینچ فهمید. آبادی، ۱۸(۵۳)، ۲۰–۲۵.
حسنزاده مقدم، نسترن، نادری، آرش، و علیپورکوهی، پریسا. (۱۴۰۱). ساماندهی سیما و منظر شهری با تأکید بر معیارهای زیباییشناسی (نمونه موردی: خیابان قیطریه). چهارمین کنفرانس برنامهریزی و معماری شهری دانشبنیان، ۱(۱)، ۱–۲۵.
سیفاللهی، مهرداد، بقایی، احمد، و افهمی، رضا. (۱۴۰۱). تحلیل اثربخشی قوانین ساماندهی سیما و منظر شهری بر انسجام جدارههای شهری (از سال ۱۳۴۷ تا ۱۳۹۰). دوفصلنامه علمی گفتمان طراحی شهری، ۲(۳)، ۲–۱۸.
شاملو، سولماز، نقیزاده، محمد، و حبیب، فرح. (۱۳۹۷). واکاوی رویکردها و پیشینههای نظری و تدوین چارچوب مفهومی منظر شهر. فصلنامه علمی آرمانشهر، ۱۱(۲۳)، ۱۹۷–۲۰۹.
فدامی، علی. (۱۳۹۹). تدوین چارچوب راهبردی مدیریت بصری شهر اصفهان با رویکرد برندسازی سخت (پایاننامه کارشناسی ارشد). دانشگاه هنر اصفهان.
یداللهی، پریا، و شاهچراغی، آزاده. (۱۴۰۳). بررسی ارتقای خوانایی منظر شهری بر کیفیت شهری. بیست و ششمین کنفرانس ملی مهندسی عمران، معماری و توسعه شهری، ۱(۱)، ۱–۱۵.
Badami, A.A. (2022). Management of the image of the city in urban planning: Experimental methodologies in the color plan of the Egadi Islands. Urban Design International, 27(1), 1–16. https://doi.org/10.1057/s41289-022-00184-4
Bekele, Z.G. (2021). The level of building color harmonization prospect in Addis Ababa (Doctoral dissertation). Addis Ababa Science and Technology University, Addis Ababa, Ethiopia.
Bereliani, H., & Azargo, M. (2018). The relationship between aesthetics and the visual analysis of urban landscape. Third International Conference on Civil Engineering, Architecture and Urban Design, 1(1), 25–40. https://civilica.com/doc/806078/
Chen, J., Ren, K., Li, P., Wang, H., & Zhou, P. (2024). Toward effective urban regeneration post-COVID-19: Urban vitality assessment to evaluate people preferences and place settings integrating LBSNs and POI. Environment, Development and Sustainability, 28, 10047–10070. https://doi.org/10.1007/s10668-024-05364-7
chsani, R.A., & Wonorahardjo, S. (2020). Studies on visual environment phenomena of urban areas: A systematic review. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 532, 012016. https://doi.org/10.1088/1755-1315/532/1/012016
Gao, M., & Hu, C. (2025). Landscape design utilizing visual communication technologies. International Journal of Information System Modeling and Design, 16(1), 1–25. https://doi.org/10.4018/IJISMD.368148
Gibson, J.J. (1950). The perception of the visual world. Boston: Houghton Mifflin.
Golzari Dehno, N., Shahcheraghi, A., & Habib, F. (2024). Enhancing the visual quality of building facades to achieve sustainable urban development from the perspective of citizens’ visual preferences. Journal of Industrial and Systems Engineering, 16(4), 142–162.
Hashemi Kashani, S.M., & Pazhouhanfar, M. (2023). Role of physical attributes of preferred building facades on perceived visual complexity: A discrete choice experiment. Environmental Development and Sustainability, 26(10), 13515–13534. https://doi.org/10.1007/s10668-023-02157-1
Ito, K., Kang, Y., Zhang, Y., Zhang, F., & Biljecki, F. (2024). Understanding urban perception with visual data: A systematic review. Cities, 152, 105169. https://doi.org/10.1016/j.cities.2024.105169
Jaglarz, A. (2023). Perception of color in architecture and urban space. Buildings, 13(5), 2000. https://doi.org/10.3390/buildings13052000
Li, Y., Xu, B., & Liu, Y. (2024). A study on the visual comfort of urban building colors under overcast and rainy weather. Buildings, 14(5), 1552. https://doi.org/10.3390/buildings14061552
Mahanfar, S., Pourzarger, M.R., & Dehbashi Sharif, M. (2020). Evaluation of aesthetic components of facades in notable administrative buildings of Tehran from 1340 to 1390 based on the perspectives of designers and ordinary people. Human Geography New Perspectives Quarterly, 13(3), 1-18.
Manzo, L. C. (2005). For better or worse: Exploring multiple dimensions of place meaning. Journal of Environmental Psychology, 25(1), 67–86. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2005.01.002
Mirabi, E., & Nazanin, N. (2020). Urban facade geometry on outdoor comfort conditions: A review. Indonesian Journal of Urban and Environmental Technology, 4(2), 45–59.
Mousapour, B. (2023). Assessment of biophilic design’s impact on citizens’ residential satisfaction to enhance pro-environmental behavior. Architectural Engineering and Design Management, 19(1), 1–15. https://doi.org/10.1080/17452007.2023.1993020
Nguyen, L., Embrechts, J.-J., & Teller, J. (2020). Colour in the city: A chromatic typology for the quantitative analysis of spatial coherence. Landscape Research, 45(1), 44–62. https://doi.org/10.1080/01426397.2019.1687171
Zhang, M., Shen, T., Huo, L., Liao, S., Shen, W., & Li, Y. (2025). Study on mechanism of visual comfort perception in urban 3D landscape. Buildings, 15(4), 625–628. https://doi.org/10.3390/buildings15040628
گاهشمار انتشار
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 مریم فلاح; زهره علیزاده آملی, سیده الهام داوری (نویسنده)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.