اصول اخلاقی
منشور اخلاق نشر
مجله علمی معماری منظر و طراحی باغ متعهد به رعایت بالاترین استانداردهای اخلاق در پژوهش و نشر علمی است. این منشور با هدف حفظ سلامت علمی، ارتقای کیفیت پژوهش، صیانت از حقوق نویسندگان، داوران، خوانندگان و اعضای هیئت تحریریه، و پیشگیری از هرگونه تخلف پژوهشی تدوین شده است.
سیاستهای اخلاقی این مجله بر پایه اصول کمیته اخلاق در انتشار (Committee on Publication Ethics - COPE)، دستورالعملهای International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE) (در بخشهای مرتبط با نویسندگی و تعارض منافع)، و ضوابط نشریات علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است.
اصول بنیادین
مجله بر پایه اصول زیر فعالیت میکند:
- صداقت علمی
- اصالت پژوهش
- شفافیت
- عدالت و بیطرفی
- محرمانگی
- پاسخگویی
- احترام به حقوق مالکیت فکری
- مسئولیتپذیری علمی
مسئولیتهای نویسندگان
نویسندگان متعهد هستند که:
۱. اصالت پژوهش
- مقاله حاصل پژوهش اصیل و مستقل آنان باشد.
- از سرقت علمی، خودسرقت علمی، جعل یا تحریف دادهها خودداری کنند.
- تمامی دادهها، تحلیلها و نتایج را بهصورت صادقانه گزارش کنند.
۲. انتشار همزمان
- مقاله بهطور همزمان برای نشریه دیگری ارسال نشده باشد.
- مقاله قبلاً منتشر نشده باشد، مگر در مواردی که مطابق ضوابط مجله و با اعلام کامل باشد.
۳. نویسندگی
- فقط افرادی که مشارکت علمی مؤثر در طراحی، اجرا، تحلیل یا نگارش پژوهش داشتهاند بهعنوان نویسنده معرفی شوند.
- ترتیب نویسندگان با توافق همه آنان تعیین شود.
- افزودن یا حذف نویسنده پس از ارسال مقاله تنها با موافقت تمامی نویسندگان و تأیید سردبیر امکانپذیر است.
۴. استناددهی
- تمامی منابع مورد استفاده باید بهطور دقیق و کامل استناد شوند.
- هرگونه استفاده از آثار دیگران بدون ارجاع مناسب، تخلف پژوهشی محسوب میشود.
۵. دادههای پژوهش
در صورت درخواست هیئت تحریریه، نویسندگان باید دادههای اصلی، ابزارهای پژوهش یا مستندات لازم را برای بررسی علمی ارائه کنند.
۶. تعارض منافع
نویسندگان موظفاند هرگونه تعارض منافع مالی، سازمانی، پژوهشی یا شخصی را که ممکن است بر نتایج پژوهش یا فرآیند داوری اثر بگذارد، بهصورت شفاف اعلام کنند.
۷. تأمین مالی
تمامی منابع حمایت مالی، گرنتهای پژوهشی یا قراردادهای مرتبط باید در مقاله ذکر شوند.
مسئولیتهای داوران
داوران موظفاند:
- مقالات را بهصورت محرمانه بررسی کنند.
- ارزیابی را بر مبنای معیارهای علمی و بدون هرگونه تبعیض انجام دهند.
- از اطلاعات مقاله برای منافع شخصی یا حرفهای استفاده نکنند.
- در صورت وجود تعارض منافع، از پذیرش داوری خودداری کنند.
- گزارشهای داوری را مستدل، دقیق، محترمانه و سازنده ارائه دهند.
- هرگونه احتمال سرقت علمی، انتشار تکراری، جعل دادهها یا سایر تخلفات را به سردبیر اطلاع دهند.
- داوری را در مهلت مقرر انجام دهند یا در صورت عدم امکان، موضوع را سریعاً به دفتر مجله اعلام کنند.
مسئولیتهای سردبیر و هیئت تحریریه
سردبیر و اعضای هیئت تحریریه متعهد هستند که:
- درباره پذیرش یا رد مقالات صرفاً بر اساس کیفیت علمی تصمیمگیری کنند.
- از هرگونه تبعیض بر پایه جنسیت، قومیت، ملیت، مذهب، گرایش سیاسی یا وابستگی سازمانی خودداری نمایند.
- محرمانگی اطلاعات نویسندگان و داوران را حفظ کنند.
- از فرآیند داوری دوسویه ناشناس پشتیبانی کنند.
- در صورت مشاهده تخلفات پژوهشی، مطابق رویههای اخلاقی مجله اقدام نمایند.
- از استقلال علمی فرآیند داوری و تصمیمگیری حفاظت کنند.
مسئولیتهای ناشر
ناشر مجله متعهد است:
- از استقلال علمی هیئت تحریریه حمایت کند.
- در تصمیمات علمی مربوط به پذیرش یا رد مقالات مداخله نکند.
- زیرساخت مناسب برای انتشار، آرشیو و دسترسی بلندمدت به مقالات را فراهم آورد.
- در رسیدگی به تخلفات پژوهشی، از تصمیمهای هیئت تحریریه پشتیبانی کند.
تعارض منافع
تعارض منافع ممکن است مالی، پژوهشی، سازمانی یا شخصی باشد.
تمامی نویسندگان، داوران و اعضای هیئت تحریریه موظفاند هرگونه تعارض منافع احتمالی را پیش از ورود به فرآیند بررسی یا داوری اعلام کنند.
در صورت وجود تعارض منافع مؤثر، فرد مربوطه از فرآیند تصمیمگیری یا داوری کنار گذاشته خواهد شد.
محرمانگی
تمامی اطلاعات مربوط به مقالات، نویسندگان، داوران و فرآیند داوری محرمانه تلقی میشود و تنها برای اهداف علمی و مدیریتی مجله مورد استفاده قرار میگیرد.
تخلفات پژوهشی
مجله موارد زیر را از مصادیق تخلف پژوهشی میداند:
- سرقت علمی (Plagiarism)
- خودسرقت علمی (Self-Plagiarism)
- انتشار تکراری (Duplicate Publication)
- انتشار همزمان (Simultaneous Submission)
- جعل دادهها (Fabrication)
- تحریف دادهها (Falsification)
- دستکاری تصاویر، نقشهها یا نمودارها
- استنادسازی غیرواقعی یا دستکاری استنادها
- نویسندگی صوری یا حذف نویسنده واجد شرایط
- پنهان کردن تعارض منافع
- استفاده غیرمجاز از آثار دارای حق نشر
رسیدگی به تخلفات
در صورت دریافت گزارش یا مشاهده شواهدی از تخلف پژوهشی، هیئت تحریریه موضوع را مطابق رویههای اخلاقی بررسی خواهد کرد. در صورت اثبات تخلف، بسته به نوع و شدت آن، یک یا چند مورد از اقدامات زیر انجام میشود:
- درخواست توضیح از نویسنده یا نویسندگان
- تعلیق فرآیند بررسی مقاله
- رد مقاله
- لغو پذیرش مقاله
- استرداد (Retraction) مقاله منتشرشده
- انتشار اطلاعیه اصلاح (Correction) یا ابطال (Retraction Notice)
- اطلاعرسانی به سازمان، دانشگاه یا نهاد پژوهشی مربوط، در صورت ضرورت
استفاده از هوش مصنوعی
با توجه به پیشرفتهای سریع در حوزه فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی، بهویژه در زمینه نگارش متون علمی، ترجمه، تحلیل دادهها و بازبینی نگارشی، مجله علمی ما بر آن است که استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در فرآیند تهیه، داوری و انتشار مقالات را با شفافیت کامل و در چارچوب اصول اخلاق نشر علمی اعلام و مدیریت نماید.
این مجله در راستای پایبندی به اصول اخلاقی و حرفهای نشر، بهویژه دستورالعملهای انجمن جهانی سردبیران مجلات پزشکی (WAME)، استفاده از هوش مصنوعی در فرآیند نگارش، داوری و ویرایش علمی را با رعایت شرایط زیر مجاز میداند:
- استفاده شفاف و مسئولانه: نویسندگان موظفاند در صورت بهرهگیری از ابزارهای هوش مصنوعی (از جمله اما نه محدود به ChatGPT، Grammarly، DeepL و غیره) در تهیه هر بخش از مقاله (مقدمه، مرور ادبیات، نتایج، بحث، ترجمه، نگارش مجدد و...)، این موضوع را در بخش تقدیر و تشکر یا پاورقی صفحه اول بهصورت شفاف اعلام نمایند.
- عدم انتساب هوش مصنوعی بهعنوان نویسنده: مطابق دستورالعمل WAME، هیچ ابزار یا سامانه هوش مصنوعیای نمیتواند بهعنوان نویسنده مقاله علمی در نظر گرفته شود؛ زیرا فاقد مسئولیتپذیری اخلاقی و قانونی است.
- بررسی انتقادی و اعتبارسنجی انسانی: تمامی محتواهایی که با کمک هوش مصنوعی تولید میشوند باید توسط نویسندگان انسانی بازبینی، اصلاح و تأیید شوند. مسئولیت کامل در قبال صحت، اصالت، و انسجام مطالب نهایی با نویسندگان انسانی است.
- استفاده در داوری علمی: داوران در صورت استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای تحلیل متون یا کمک در نوشتن بازخوردها، باید از ورود اطلاعات محرمانه مقالات به این ابزارها خودداری کرده و در صورت استفاده، محرمانگی دادهها را رعایت نمایند.
- نقض احتمالی اصول اخلاقی: استفاده نابجا از هوش مصنوعی که منجر به تحریف دادهها، تولید اطلاعات نادرست، یا سرقت علمی شود، نقض آشکار اصول اخلاقی نشر تلقی شده و پیامدهای حقوقی و اخلاقی بههمراه خواهد داشت.
- بازبینی مستمر سیاستها: با توجه به پویایی حوزه هوش مصنوعی، سیاستهای مجله در این خصوص بهصورت مستمر مورد بازنگری قرار گرفته و در صفحه رسمی مجله بهروزرسانی خواهد شد.
بدین ترتیب، مجله ما به رعایت دقیق و صادقانه اصول شفافیت در استفاده از هوش مصنوعی پایبند بوده و خود را متعهد به پیروی از بیانیه رسمی WAME با عنوان "Recommendations on Chatbots and Generative Artificial Intelligence in Relation to Scholarly Publications" میداند.
اصلاح، بازپسگیری و ابطال مقالات
چنانچه پس از انتشار مقاله، خطا یا تخلفی شناسایی شود، مجله بر اساس ماهیت موضوع، یکی از اقدامات زیر را انجام خواهد داد:
- انتشار اصلاحیه (Correction)
- انتشار یادداشت سردبیر (Editorial Note)
- ابطال مقاله (Retraction)
- در موارد استثنایی، حذف مقاله از دسترس عمومی همراه با ثبت سوابق لازم
تعهد به بهبود مستمر
مجله متعهد است سیاستهای اخلاق نشر خود را بهطور مستمر و متناسب با استانداردهای ملی و بینالمللی بازنگری و بهروزرسانی کند تا سلامت، شفافیت و اعتبار فرآیند انتشار علمی حفظ شود.
بیانیه پایانی
مجله علمی معماری منظر و طراحی باغ از تمامی نویسندگان، داوران، اعضای هیئت تحریریه و خوانندگان انتظار دارد با رعایت اصول این منشور، در حفظ سلامت پژوهش، ارتقای کیفیت انتشار علمی و توسعه دانش در حوزه معماری منظر و طراحی باغ مشارکت فعال داشته باشند.
