تأثیر عناصر محیطی بر تجربه فضایی سالمندان: مطالعه موردی پارک مردم همدان

نویسندگان

  • شیما اسلام‌پور دکترای معماری، مدیر مرکز خدمات تخصصی توسعه کارآفرینی، توانمندسازی و اشتغال پایدار روستایی وابسته به جهاد دانشگاهی همدان، ایران https://orcid.org/0000-0001-9347-4843
  • حسن سجادزاده استاددکتری شهرسازی، استاد گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0002-3989-9389
  • خلیل میرزایی دکترای ترویج و آموزش کشاورزی، معاون پژوهشی و عضو مرکز خدمات تخصصی توسعه کارآفرینی، توانمندسازی و اشتغال پایدار روستایی وابسته به جهاد دانشگاهی همدان، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0001-0948-8474
  • رویا همه‌کسی کارشناسی ارشد جمعیت¬شناسی، عضو مرکز خدمات تخصصی توسعه کارآفرینی، توانمندسازی و اشتغال پایدار روستایی وابسته به جهاد دانشگاهی همدان، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0005-3053-0023

DOI:

https://doi.org/10.61838/lagdj.3

کلمات کلیدی:

سالمند، همدان، پارک مردم، خوانایی، فضاي شهري.

چکیده

سالمندان از جمله گروه­هاي اجتماعي هستند که به­دليل شرايط سني و کاهش نسبي فعاليت­هاي کاري، امکان استفاده آنها از فضاهاي شهري براي انجام فعاليت­هاي اختياري و اجتماعي بيش از ديگر اقشار جامعه است. پارک­ها از جمله فضاهاي باز شهري هستند که سالمندان براي گذران اوقات فراغت و پياده­روي بسيار به آنجا مراجعه مي­کنند. مقاله حاضر بر آن است تا پس از شناسایی نیازهای سالمندان در استفاده از فضاهای شهری از جمله پارک­ها، از روش مطالعات اسنادی و با روش پیمایشی و تهیه 350 پرسشنامه و با استفاده از آزمون تی از استفاده­کنندگان پارک مردم همدان، مؤلفه­های محیطی درخوانش فضاهای شهری از منظر سالمندان را مورد سنجش و ارزیابی قرار گیرد. در این مطالعه دو عامل عینی شامل عوامل عملکردی، زیست­محیطی و دسترسی و عامل ذهنی، شامل عوامل ادراکی، هویت اجتماعی، خاطرات جمعی، حس امنیت و دلبستگی به مکان در خوانش فضاهای شهری از منظر سالمندان شناسایی شد. بر این­اساس سالمندان در بین شاخصه­های عوامل عینی وجود تجهیزات شهری، عوامل طبیعی و استفاده از سطوح شیبدار بجای پله و در بین شاخصه­های عوامل ذهنی، وجود فضایی برای برقراری تعاملات اجتماعی، رؤیت­پذیر بودن فضا، وجود فضاهای جمعی و فعالیت­های گوناگون در فضا را در استفاده از پارک­های شهری مؤثر می­دانند.

 

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

بمانیان، محمدرضا و کامران، مرجان.(1394). مدیریت شهری برای تعاملات اجتماعی سالمندان در شهر با رویکرد آسایش- آرامش. کنفرانس بین¬المللی مدیریت اقتصاد و سامانه¬های مالی. امارات. دبی.

بنتلی، ای ین.(1382). محیط¬های پاسخده¬. ترجمه: مصطفی بهزادفر. تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران.

پاکزاد، جهانشاه.(¬¬1386). سیر اندیشه¬ها در شهرسازی. جلد دوم. تهران: انتشارات شرکت عمران شهرهای جدید.

پاکزاد، جهانشاه. (1385). مبانی نظری و فرآیند طراحی شهری. تهران: انتشارات شهیدی.

زندیه، مهدی. (1391). مناسب¬سازی منظر شهری برای سالمندان، سالمندی ایران، شماره 25: 18-7.

زنگانه، احمد؛ تلخابی، حمیدرضا؛ عباس¬زاده سورامی، مهدی و مه آبادی¬پور، محمدمهدی. (1402). عوامل مؤثر کالبدی و اجتماعی بر تحقق¬پذیری شهر دوستدار سالمند. پژوهش¬های جغرافیایی برنامه¬ریزی شهری. شماره 4. 174-155.

دورک، دانا.پی. (¬¬1393). برنامه¬دهی معماری: مدیریت اطلاعات برای طراحی. ترجمه: سید امیرسعید محمودی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

علی¬الحسابی، مهران و رفیعی، فرخنده. (1391). ارزیابی نیازمندی¬های سالمندان در فضاهای شهری، معماری و شهرسازی آرمانشهر، شماره 9 : 247-257.

فروغمنداعرابی، هوشنگ و کریمی فرد، لیلا. (1394). شهر دوستدار سالمند و معیارهای طراحی مراکز تعاملات اجتماعی سالمندی با رویکرد سلامت روان، مدیریت شهری، شماره 39: 34-7.

کرمی، اسلام؛ نجفی، مریم؛ جوان فروزنده، علی و عبدالهی، راحله. (1401). تبیین راهبردهای طراحی معماری خانه سالمندان از منظر رضایتمندی. اندیشه معماری.شماره 11: 55-72.

کلانتری خلیل¬آباد، حسین؛ اردلانی، روناک؛ سراجی، سروه و پوراحمد، عطیه. (1392). برنامه¬ریزی فضاهای امن شهری مبتنی برتفکیک جنسیّتی با رویکردCPTED، مطالعات ایرانی اسلامی، شماره 12: 15-26.

کنجدی، نیلوفر؛ خدمتی، فائزه و دلپاک، نرگس.(1394). نقش تعاملات اجتماعی در تقویت فضاهای شهری جهت باززنده سازی هویت جمعی. همایش بین¬المللی معماری عمران و شهرسازی در آغاز هزاره سوم. تهران. ایران.

گلکار،کوروش. (1380). مؤلفه¬های سازنده کیفیت طراحی شهری، صفه، شماره 32: 65-38.

لینچ،کوین. (1374). سیمای شهر. ترجمه: منوچهر مزینی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

محسنی، هومن و بهمنی، علی. (1392). فضاهای شهری و نقش آنها در توسعه اجتماعی. همایش ملی معماری، فرهنگ و مدیریت شهری. کرج. ایران.

محمدزاده، رحمت. (1394). تحلیل فضاهای گذران اوقات فراغت سالمندان پارک گلستان شهر تبریز و ارائه راهکارها، هویت شهر، شماره 23: 47-58.

محمدیان، بهرام. (1395). بررسی تأثیر فضای سبز بر روی سالمندان جهت حس تعلق مکان. کنفرانس بین¬المللی جامع علوم مهندسی. تبریز، ایران.

مداح، سیدباقر. (1388). وضعیت فعالیت¬های اجتماعی و نحوه گذران اوقات فراغت سالمندان ایران و سوئد. سالمند. شماره 8. 606-597.

میرزایی، محمد و نقش قهفرخی، مهری. (1387). بررسی عوامل مؤثر بر سلامت خود ادراک سالمندان ایران. سالمند. شماره 8. 14-7.

هاشم¬نژاد، هاشم و اسدی بوالوردی، سمیرا.(1388). بهره¬گیری از فضای اقامتی روزانه برای ارتقاء سطح کیفی زندگی سالمندان. آرمانشهر. شماره 2. 90-75.

Baker, J., & Kumar, A. (2021). "Designing Homes for an Ageing Population: A Review of the Literature." Housing Studies Journal.

Balram, S. and C. S. Dragi´cevi´. (2005), “Attitudes toward urban green spaces: integrating questionnaire survey and collaborative GIS techniques”, Landscape and Urban Planning, 71: 147-162.

Bentley, A.Y. (2003). Responsive Environments. Translated by: Mostafa Behzadfar. Tehran: Iran University of Science and Technology Press.

Durak, Dana.P. (2014). Architectural Planning: Information Management for Design. Translated by: Seyyed Amir Saeed Mahmoudi. Tehran: Tehran University Press.

Flores, A. Pickett, S. Zipperer, T. and Pirani, R. (1998), “Adopting a modern ecological view of the metropolitan landscape: the case of a green space system for the New York City region”, Landsc. Urban Plann, 39: 295–308.

Garcia, S., & Lee, J. (2023). "Sustainable Design for Aging Populations: Integrating Environmental, Social, and Health Factors." Sustainable Cities and Society.42:35-48.

Germann-Chiari, C. and K. Seeland. (2004), “Are urban green spaces optimally distributed to act as places for social integration? Results of a geographical information system approach for urban forestry research”,Forest policy and Economics, 6:3-13.

Johnson, L., & Thomas, C. (2023). "Architectural Design for Aging Populations: A Case Study on Senior Housing in Europe." European Journal of Housing and the Built Environment.

Kim, S., & Lee, S. (2020). "The Impact of Environmental Design on the Quality of Life of Older Adults." Journal of Environmental Psychology, 6:25-38.

Kelly, Eric Damian, Crabtree, Dain ,(2009), Securing The Built Environment: An Analysis Crime Prevention Through Environmental Design, Ball State University, Muncie, India.

Kothencz, Gyula. Blaschke ,Thomas. (2017). Urban parks: Visitors’ perceptions versus spatial indicators. Land Use Policy, 64: 233–244.

Lynch, Kevin. (2005). Cityscape. Translated by: Manouchehr Mazini. Tehran: Tehran University Press.

Morancho, A.B. (2003), “A hedonic valuation of urban green areas”, Landscape and Urban Planning, 66: 35–41.

Robinson, M., & Cooper, H. (2020). "The Role of Social Spaces in Senior Living Communities: A Review of Design Strategies." International Journal of Senior Housing Design.

Ryu, H., & Park, J. (2022). "Age-Friendly Urban Design: Enhancing the Quality of Life for Older Adults." Urban Design International.

Smith, M., & Zhao, X. (2021). "Smart Home Technologies for Older Adults: A Systematic Review of Recent Trends and Challenges." Journal of Smart Technology and Innovation. 8:321-348.

Sullivan W.c, Kuo.F.E and Depooter,S.E. (2004). The fruit of urban natute-vital neighborhood spaces, Journal of Environment & Behavior.10: 678-700.

Waliyuddin A. Razak , Mohd Ali. Othman, Noriah. Nazir, Nurul Nazyddah Mat. (2016). Connecting People with Nature: Urban park and human well-being . Social and Behavioral Sciences 222: 476 – 484.

Williams, R., & Martin, K. (2022). "Designing for Independence: Enhancing Mobility and Accessibility in Senior Living Spaces." Journal of Architecture and Urban Planning. 29:313-332.

1

چاپ شده

2025-12-18

نحوه استناد به مقاله

اسلام‌پور ش., سجادزاده ح., میرزایی خ., & همه‌کسی ر. (2025). تأثیر عناصر محیطی بر تجربه فضایی سالمندان: مطالعه موردی پارک مردم همدان. مجله معماری منظر و طراحی باغ, 1(1پاییز), 66-88. https://doi.org/10.61838/lagdj.3