گونه‌شناسی معماری میان‌افزا بر اساس تصمیم‌گیری چندمعیاره: نمونه موردی بافت تاریخی همدان

نویسندگان

  • کیمیا ساعدی دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0005-1550-7335
  • صاحب محمدیان منصور استادیار، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0002-3399-8618
  • احمد مهرابی دانشیار، گروه فیزیک، دانشکده علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0001-5423-8223

کلمات کلیدی:

معماری میان‌افزا،, گونه‌شناسی, تحلیل خوشه‌ای, تصمیم‌گیری چندمعیاره, بافت تاریخی همدان

چکیده

چکیده

سنجش تغییرات کالبدی در بناهای جایگزینِ بافت تاریخی مستلزم شاخص‌های روشن و قابل بازبینی است. پژوهش حاضر با هدف ارائه گونه‌شناسی اکتشافیِ میزان تداوم ویژگی‌های کالبدی میان بنای جدید و بنای پیشین همان قطعه، در نمونه‌ای منتخب از بافت تاریخی همدان انجام شد و نسبت تفسیری گروه‌های حاصل با طبقه‌بندی‌های نظری طراحی در بافت تاریخی بررسی گردید.

پژوهش با رویکرد ترکیبی (کیفی ـ کمّی) انجام شد. ۱۷ بنای جایگزین به‌صورت هدفمند و مشروط به دسترسی به تصاویر پیش از تخریب بنای قبلی انتخاب شدند. از ۲۸ شاخص استخراج‌شده از ادبیات، ۱۳ شاخص بر اساس داوری ۲۲ خبره و نسبت روایی محتوا (CVR) باقی ماند. اهمیت نسبی این شاخص‌ها با تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و نظر همان ۲۲ خبره تعیین شد. پس از پیش‌آزمون پرسشنامه با چهار صاحب‌نظر، ۴۲ متخصص میزان شباهت هر بنای جدید به بنای پیشین همان قطعه را در هر یک از ۱۳ شاخص ارزیابی کردند. سپس ماتریس میانگین امتیازها در مقیاس ۱ تا ۴ تشکیل شد؛ رتبه‌بندی با جمع وزنی ساده (SAW) و گروه‌بندی با تحلیل خوشه‌ای Ward بر پروفایل وزنی شاخص‌ها انجام گرفت.

در ۱۷ نمونه منتخب، چهار گروه اکتشافی شناسایی شد: «تغییر گسترده» (۸ بنا؛ ۴۷٫۱٪ نمونه)، «حفظ نسبی حجم و تغییر نما» (۵ بنا)، «حفظ نسبی استقرار و تغییر سقف و خط آسمان» (۳ بنا) و یک مورد منفرد با شباهت بالا. میانگین شاخص رند تعدیل‌شده در بازنمونه‌گیری از ارزیابان حدود ۰٫۹۳ بود، بااین‌حال مقادیر silhouette از جداسازی متوسط تا ضعیف گروه‌ها حکایت داشت. طبقه‌بندی سمز برای تفسیر مفهومی این گروه‌ها مفید بود، ولی انطباق آن‌ها آزمون آماری مستقل ندارد. رتبه‌بندی حاصل از SAW در مقایسه با روش وزن‌دهی ترکیبی همبستگی بالایی داشت (اسپیرمن ۰٫۹۶۶). یافته‌ها صرفاً درباره شباهت کالبدی بناهای جایگزین به وضعیت پیشین در این نمونه‌اند؛ تعمیم آن‌ها به میزان سازگاری با کل بافت یا فراوانی راهبردهای طراحی در همدان مستلزم مطالعه مستقل است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده

شماره

نوع مقاله

پژوهشی

نحوه استناد به مقاله

ساعدی ک., محمدیان منصور ص., & مهرابی ا. (2026). گونه‌شناسی معماری میان‌افزا بر اساس تصمیم‌گیری چندمعیاره: نمونه موردی بافت تاریخی همدان. مجله معماری منظر و طراحی باغ. https://lagdj.com/index.php/lagdj/article/view/102