تحول مفهوم خانه در معماری ایران: از سکونتگاه­های سنتی تا مسکن معاصر

نویسندگان

  • سیما عابدی دکتری معماری، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران.‏ https://orcid.org/0000-0002-6369-0462
  • ندا ضیاءبخش استادیار، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران.‏ نویسنده https://orcid.org/0000-0001-8559-938X

DOI:

https://doi.org/10.61838/lagdj.11

کلمات کلیدی:

خانه، سکونت، مسکن، فرهنگ، هویت، معماری سنتی ایرانی، مسکن معاصر، چارچوب مفهومی

چکیده

خانه فراتر از یک سرپناه، به مثابه یک "نیاز زیستی" است که عمیقاً در بافت اجتماعی و فرهنگی بشر ریشه دوانده و نمود عینی حضور انسان، روابط اجتماعی، فرهنگ و آداب و رسوم را در خود جای داده است. با این وجود، در دوران معاصر، مفاهیم و جوهره های پنهان سکونت انسان، که نشأت گرفته از معماری غنی گذشته این سرزمین است، تا حد زیادی مورد غفلت و فراموشی قرار گرفته­اند.
این پژوهش با هدف تدقیق در معنا و مفهوم خانه و بازشناسی ارزشها و معانی تشکیل دهنده چیستی و چگونگی آن، به بررسی تطبیقی اندیشه های غیرایرانی، ایرانی و اسلامی پیرامون این مفهوم می­پردازد.

این مقاله، با رویکردی کیفی و از نوع توصیفی- تحلیلی است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای و اسنادی، شامل بررسی متون نظری، مقالات علمی و کتب مرتبط با معماری سنتی و معاصر، و همچنین تحلیل محتوای کیفی تعاریف و نظریه های مختلف پیرامون مفهوم خانه، جمع آوری شده اند. سپس، با استفاده از رویکرد تطبیقی، ویژگیها و کیفیتهای مطلوب خانه های سنتی ایرانی در تقابل با ویژگیهای مسکن معاصر مورد بررسی قرار گرفته است.

نتایج این پژوهش نشان می دهد که اصول معنوی حاکم بر معماری خانه های سنتی، که عمیقاً ریشه در فرهنگ و ارزشهای بومی دارند، همچنان می­توانند به عنوان بنیان­های اساسی و راهگشا در طراحی و ساخت مساکن امروزی مورد توجه قرار گیرند تا پاسخی جامع­تر به نیازهای زیستی، اجتماعی و فرهنگی ساکنان ارائه دهند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

اعطا،¬ علی¬و¬ دیگران،¬1386، نشستی درباره طراحی¬خانه در¬ایران، فصلنامه آبادی¬، ¬ سال هفدهم شماره20(پیاپی 55)، ص 129-124

بانی¬مسعود، امیر،¬ 1380، تاملی بر¬تداوم دوگانگی(اندرون- بیرون)¬فضا در¬معماری¬مسکونی مدرن ایران، فصلنامه معماری و فرهنگ، شماره 8

براتی، ناصر، 1382، بازشناسی مفهوم خانه در زبان فارسی و فرهنگ ایرانی، فصلنامه خیال، شماره 8 .

پرچمی عراقی، مسعود،1381، به سوی انسان شناسی خانه، فصلنامه آبادی، شماره 37

پورديهيمي¬، شهرام،1390، فرهنگ و مسکن، نشریه مسکن و محیط روستا، شماره 134.

پیرنیا، محمدکریم، 1387، معماری ایرانی، تدوین: غلامحسین معماریان، انتشارات سروش دانش.

تبریزی، آیدین¬، 1388، تعریف و مفهوم مسکن، روزنامه رسالت، ¬سال بیست و پنجم، شماره 6939.

تفکر، ثریا، 1377، خانه ماشینی است که در آن زندگی می کنیم، روزنامه آفرینش، 13 آبان.

راپاپورت، آموس، 1388، انسان شناسی مسکن، مترجم: خسرو افضلیان، انتشارات حرفه هنرمند، تهران.

رازي، ابو الفتوح، 1325، تفسير، لقيم و حواشي مهدي الهي قمشه اي، انتشارات علمي، تهران ج 1، ص 311.

راس، کلی ال-وینترز و دیگران، 1379، معماری معنا و دلالت در مبانی فلسفی و روانشناختی ادراک فضا، مترجم: آرش ارباب جلفایی، نشر خاک، اصفهان.

سالمی، نورالدین،1374، فرانک لوید رایت معمار شاعر: خانه پیش از آن که مسکن باشد، یک کار هنری است، مجله گردون، سال ششم، شماره 51.

ستارزاده¬، داوود، 1388، بررسی شاخص های جمعیتی مسکن ایران در¬سال 1385، فصلنامه جمعیت، شماره68/67.

سیفیان، محمد کاظم و دیگران، 1386، محــــرمیت در معمــــــاری سنـتی ایــران، دو فصلنامه هویت شهر، شماره 1

شایان، حمید رضا و دیگران، 1386، بررسی تطبیقی مفاهیم فرهنگی معماری ایرانی و ژاپنی، فصلنامه آبادی، شماره 55.

شربتيان، محمد حسن، 1387، تأملي بر مطالعه فرهنگي و اجتماعي خانه، فصلنامه انسان شناسی و فرهنگ، صفحات 11-1.

شوای، فرانسواز، 1375، شهرسازی تخیلات و و اقعیات، مترجم: سید محسن حبیبی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.

طباطبایی، محمد حسین، 1386، ترجمه تفسير الميزان، مترجم: سیدمحمدباقر موسوی همدانی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، قم، جلد 15و16

طهماسبي گنجور، علي، 1384، کندوکاوي در مسئله حجاب، مجله بازتاب انديشه، شماره 59 و 60.

عمرانی پور، علی،¬1384، هنر و معماري اسلامی ایران، یادنامه استاد دکتر لطیف ابوالقاسمی، انتشارات سازمان عمران و بهسازي شهري، تهران.

فارابي، ابونصر، 1382، اشاره‌ها همه از فصول منتزعه، ترجمه: دكتر حسن ملكشاهي، انتشارات سروش

فاضلي، نعمت الله،1387، مدرنیته و مسکن(رویکرد مردم‌نگارانه به مفهوم خانه، سبک زندگی روستایی و تحولات امروزین آن)¬، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، دوره اول، شماره 1، صفحات 3-2.

معماريان، غلامحسين، 1386، سيري در مباني نظري معماري، سروش دانش، تهران، چاپ دوم، صفحات 339، 385، 393-395

نراقی، آرش، 1383، مولوی و تجربه وجودی غربت، ازسلسله سخنرانی های در دانشگاه UCLA درباره زندگی و اندیشه های مولانا جلال الدین محمد بلخی.

نوربرگ- شولتز، کریستیان، 1381، مفهوم سکونت به سوی معماری تمثیلی، مترجم: محمود امیر یار احمدی، نشر آگه، تهران.

Chaney, David, 1996, Lifestyles: Key Ideas, Routledge, London.

Lawrence, R.J., 1995, Deciphering home: an integrative historical perspective, In: Benjamin and Stea.

Rapoport, Amos, 1969, A. House Form and Culture, Englewood Cliffs, CA: Prentice Hall.

Saunders, Peter, 1990; A Nation of Home Owners, London: Unwin Hyman.

Thorns, C, et al., 2000, Exploring the Meaning of Home: Build.

Zukin, Sharon, 1995, Cultures of Cities, Cambridge, Mass.; Oxford: Blackwell

2

چاپ شده

2026-02-26

نحوه استناد به مقاله

عابدی س., & ضیاءبخش ن. . (2026). تحول مفهوم خانه در معماری ایران: از سکونتگاه­های سنتی تا مسکن معاصر. مجله معماری منظر و طراحی باغ, 1(2زمستان), 87-111. https://doi.org/10.61838/lagdj.11