تأثیر معماری سنتی ایران بر کیفیت زندگی مردم: پیوند میان فضا، فرهنگ و رفاه اجتماعی (مطالعه موردی شهرهای یزد، کاشان و تهران)

نویسندگان

  • معصومه خامه استادیار، گروه معماری،واحدبروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، یروجرد، ایران نویسنده
  • مهدی وفائی راد 2- دانشجوی دکترا، گروه معماری،واحدبروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0006-6766-4524

DOI:

https://doi.org/10.61838/lagdj.20

کلمات کلیدی:

معماری سنتی ایران، کیفیت زندگی، روان‌‌شناسی محیط، پایداری، هویت فرهنگی، تعاملات اجتماعی، مقیاس انسانی

چکیده

معماری سنتی ایران، تلفیقی هوشمندانه از اقلیم، فرهنگ، هنر و فناوری بومی است که طی قرون متمادی شکل گرفته و نقشی بنیادین در شکل‌دهی به کیفیت زندگی مردم ایفا کرده است . این پژوهش با هدف بررسی تأثیرات روانی، اجتماعی و زیست ‌محیطی معماری سنتی ایران بر زندگی ساکنان مناطق سنتی و مدرن انجام شده و تلاش دارد ظرفیت‌های نهفته در این الگو را به ‌عنوان راهبردی برای بهبود کیفیت زندگی شهری معاصر معرفی کند. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی با رویکرد پیمایشی است و جامعه آماری شامل ساکنان مناطق سنتی و مدرن در شهر‌های یزد، کاشان و تهران می‌‌باشد. داده‌‌های 120 پرسش‌نامه قابل تحلیل با استفاده از نرم‌ افزار SPSS  بررسی شد. نتایج نشان داد معماری سنتی ایران با بهره‌گیری از مؤلفه‌هایی چون حیاط مرکزی، مصالح  طبیعی، مقیاس انسانی و طراحی درون‌‌گرا ، اثرات مثبتی بر احساس امنیت روانی، تعاملات اجتماعی، حس تعلق مکانی و آسایش اقلیمی دارد. بنابراین، بازنگری خلاقانه در اصول این معماری می‌تواند مبنایی برای توسعه پایدار، انسانی و هویت ‌محور در شهر‌های معاصر ایران باشد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

بحرینی، حسین. (1390). تحلیل فضای شهری در ایران. تهران: دانشگاه تهران.

بحرینی، حسین. (1395). معماری اقلیمی ایران و مقیاس انسانی. تهران: دانشگاه تهران.

حبیبی، محسن. (1382). از شار تا شهر. تهران: دانشگاه تهران.

حسینی، مریم، و نوریان، الهام. (1401). پاسخ‌های احساسی به معماری بومی: تحلیلی روان‌شناختی از فضاهای سنتی. فصلنامه روان‌شناسی و محیط.

رفیعیان، مهدی. (1394). مصالح بومی و پایداری در معماری سنتی ایران. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

رضازاده، مهشید. (1401). رابطه متغیرهای فرهنگی با رضایت‌مندی از محیط‌های زیستی. پژوهشنامه معماری ایران.

رضازاده، مهشید، و عالمی، نسرین. (1402). زیباشناسی اقلیمی و کیفیت روانی فضا در بافت‌های تاریخی. نشریه معماری اقلیمی ایران.

سلطانی‌زاده، حسین. (1386). فضاهای شهری در بافت تاریخی. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.

عالمی، نسرین، و ممتحن، افسانه. (1402). تحلیل محیط‌زیستی معماری سنتی در ایران با تأکید بر گروه‌های خاص. دوماه‌نامه محیط و ساخت.

علی‌نژاد، سارا، و رضازاده، مهشید. (1401). رابطه متغیرهای فرهنگی با رضایت‌مندی از محیط‌های زیستی. پژوهشنامه معماری ایران.

پاکزاد، جهانشاه. (1391). طراحی شهری: تجزیه و تحلیل فضاهای شهری. تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران.

پوراحمدی، مهدی، و ممتحن، افسانه. (1402). تحلیل مؤلفه‌های ادراکی در معماری سنتی ایران با رویکرد روان‌شناسی محیط. فصلنامه محیط و معماری انسانی.

مقدسی، حمیدرضا، و دباغ، لیلا. (1403). هویت فضایی و معناگرایی در خانه‌های بومی ایران. دوماه‌نامه پژوهش‌های معماری بومی.

نقره‌کار، کریم. (1389). زیباشناسی در معماری اسلامی ایران. تهران: دانشگاه علم و صنعت.

نقره‌کار، کریم، و شفیعی، زهرا. (1400). الگوهای طراحی در معماری سنتی ایران با رویکرد پایداری فرهنگی. فصلنامه اندیشه‌های نو در معماری.

نوین‌تاج، سیما. (1397). بازآفرینی الگوهای معماری سنتی در طراحی معاصر. فصلنامه منظر.

یاراحمدی، محمد. (1401). هویت و فضای کالبدی در معماری ایران. تهران: نشر علم.

جهانشاهی، محمدرضا. (1392). بررسی اثرات روان‌شناختی محیط در معماری سنتی. فصلنامه معماری و فرهنگ.

پاشایی، حمیدرضا، و همکاران. (1400). تحلیل مفاهیم پایداری در معماری سنتی ایران. فصلنامه پژوهش‌های معماری بومی.

Alexander, C. (1977). A Pattern Language: Towns, Buildings, Construction. Oxford University Press.

Givoni, B. (1994). Passive and Low Energy Cooling of Buildings. Van Nostrand Reinhold.

Hakim, B. S. (1986). Arabic-Islamic Cities: Building and Planning Principles. Routledge.

Heath, T. (2009). The Shape of the City: Planning, Urban Design, and Architecture. Elsevier.

Madanipour, A. (2003). Public and Private Spaces of the City. Routledge.

Oliver, P. (2006). Built to Meet Needs: Cultural Issues in Vernacular Architecture. Routledge.

Rapoport, A. (1969). House Form and Culture. Prentice-Hall.

Salama, A. M. (2006). A transdisciplinary approach for a knowledge base for sustainable architecture. International Journal of Architectural Research, 1(1), 57–73.

Steele, J. (2005). Ecological Architecture: A Critical History. Thames & Hudson.

Ulrich, R. S. (1984). View through a window may influence recovery from surgery. Science, 224(4647), 420–421.

University of Tehran. (1998). Energy consumption patterns in traditional and contemporary houses in hot-arid climates (Case study: Kashan). Faculty of Architecture and Urban Planning.

Vale, B., & Vale, R. (1991). Green Architecture: Design for a Sustainable Future. Thames & Hudson.

2

چاپ شده

2026-02-26

نحوه استناد به مقاله

خامه م., & وفائی راد م. (2026). تأثیر معماری سنتی ایران بر کیفیت زندگی مردم: پیوند میان فضا، فرهنگ و رفاه اجتماعی (مطالعه موردی شهرهای یزد، کاشان و تهران). مجله معماری منظر و طراحی باغ, 1(2زمستان), 112-131. https://doi.org/10.61838/lagdj.20