مقایسه تطبیقی تزئینات معماری مدارس دوره صفویه در اصفهان نمونه های موردی (مدارس جده بزرگ،سلیمانیه،کاسه گران،نیم آورد)
DOI:
https://doi.org/10.61838/lagdj.6کلمات کلیدی:
تزئینات معماری، مدارس صفویه، کاشیکاری، نقوش تزئینی، اصفهانچکیده
وجود تزئینات و نقش مایه های آن از دیرباز در معماری ما مشهود بوده است و استادان معمار از ابتدا همواره جایگاه ویژه ای را برای تزئینات در نظر می گرفته اند.و بناهای شاخص ما چه در دوران اسلامی و چه دوران قبل اسلام دارای تزئینات ویژه اعم از کاشی کاری،گچ بری های نفیس،خطاطی، کتیبه نگاری و... بوده است.در این مقاله سعی برآن است که به صورت مخصوص به تزئینات مدارس در دوره صفویه در شهر اصفهان بپردازیم.روش تحقیق این نوشتار بصورت مورد پژوهی و توصیفی-تحلیلی بوده و از طریق مطالعات کتابخانه ای ، میدانی و عکسبرداری از مدارس نمونه موردی می باشد.نویسندگان این نوشتار برآنند تا به صورت جامع به بررسی تزئینات در مدارس اصفهان در دوره صفویه پرداخته و سپس آن دسته از مدارسی را که دارای اطلاعات و اسناد کافی در زمینه تزئینات بکار رفته در آنها می باشند که عبارتند از:(جده بزرگ،سلیمانیه،کاسه گران و نیم آورد)رابه عنوان مدارس نمونه موردی انتخاب نموده و سپس بصورت ویژه و باجزئیات بیشتر به بررسی تطبیقی تزئینات آنها بپردازند.از این رو این چهار مدرسه ابتدا از لحاظ تکنیک تزئینات و سپس به لحاظ محتوای تزئینات مورد بررسی قرارگرفتند.در ادامه کتیبه های سردر مدارس نیز بررسی گردید.نکته قابل تاملی که نویسندگان این پژوهش در طی فرایند بررسی تزئینات مدارس به آن دست یافتند، وجود یک رابطه میان تکنیک تزئینات بکاررفته درکاشیکاری ها و محتوای آنها می باشد به طوری که نگارندگان دریافتند که هرکجا که تکنیک کاشیکاری به صورت کاشی معرق است،محتوای تزئینات را نقوش گیاهی و گل های ختائی تشکیل می دهد. و آنجا که تکنیک کاشیکاری به صورت معقلی است محتوای تزئینات تنها نقوش هندسی است.
دانلودها
مراجع
بمانیان، محمدرضا؛ مؤمنی، کورش؛ سلطانزاده، حسین. (1390). بررسی تطبیقی نقوش کاشیکاری دو مسجد–مدرسه چهارباغ و سید اصفهان. مطالعات تطبیقی هنر، 1(2)، 45–58.
بمانیان، محمدرضا؛ مؤمنی، کورش؛ سلطانزاده، حسین. (1390). بررسی نوآوری و تحولات تزئینات و نقوش کاشیکاری مدارس دوره قاجار. نگره، 18، 33–46.
خانی، سمیه؛ صالحی کاخکی، احمد؛ تقوینژاد، بهاره. (1391). بررسی تطبیقی تزئینات مدرسه غیاثیه خرگرد و چهارباغ اصفهان. مطالعات تطبیقی هنر، 2(4)، 21–34.
خدابخشی، سحر؛ فروتن، منوچهر؛ سمیعی، امیر. (1394). بررسی سیر تحول فضای معماری مدارس براساس ارزیابی نقش نظام آموزشی حاکم بر آنها. باغ نظر، 37، 5–18.
خوانساری، شیدا؛ نقیزاده، محمد. (1392). بررسی تطبیقی آرایهها در مساجد جامع ورامین و نائین. نگره، 29، 61–74.
زمرشدی، حسین. (1390). تحول خط بنایی در معماری صفویه با تأکید بر تزئینات کتیبهای مسجد حکیم اصفهان. مطالعات هنر اسلامی، 14، 77–90.
سلطانزاده، حسین. (1364). تاریخ مدارس ایران از عهد باستان تا تأسیس دارالفنون (چاپ اول). تهران: انتشارات آگاه.
سمیعآذر، علیرضا. (1376). تاریخ تحولات مدارس در ایران. تهران: سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور.
سمیعی، امیر؛ خدابخشی، سحر؛ بمانیان، محمدرضا. (1393). بررسی تطبیقی سیر تحول ساختار و نقشمایههای مدارس دورههای تیموری و صفوی شهر مشهد. پژوهش هنر، 4، 49–62.
عطاریان، کورش؛ مؤمنی، کورش؛ مسعودی، زهره. (1393). بررسی تناسبات حیاط مساجد دوره صفویه اصفهان. مطالعات تطبیقی هنر، 5، 89–102.
کیانی، محمدیوسف. (1384). تاریخ هنر معماری ایران در دوره اسلامی (چاپ هفتم). تهران: انتشارات سمت.
محمدزاده، مهدی؛ علیزاده میرارکلایی، سمیه. (1392). تجزیه و تحلیل تزئینات فلزی درِ ورودی مدرسه چهارباغ اصفهان. پژوهش هنر، 3(5)، 15–28.
ملکینژاد، مهدی. (1387). تاریخ هنر ایران در دوره اسلامی: تزئینات معماری. تهران: مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی.
میرزا ابوالقاسمی، محمدصادق. (1393). ویژگیهای تاریخی و هنری کتیبه سردر مدرسه خان. کتیبهنگاری الوان، 1(1)، 55–66.
مشتاق، خلیل. (1387). تاریخ معماری ایران (چاپ اول). تهران: مؤسسه انتشاراتی آزاداندیشان.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 راضیه قنبری صفدر; رکسانا عبدالهی (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
