تبیین مؤلفه‌های مفهوم سکونت با رویکردی پدیدارشناسانه در سکونتگاه‌های غیررسمی مطالعه موردی: سکونتگاه­‌های مسکن مهر شهر همدان

نویسندگان

  • شیما اسلامپور دکترای معماری، مدیر مرکز خدمات تخصصی توسعه کارآفرینی، توانمندسازی و اشتغال پایدار روستایی وابسته به جهاد دانشگاهی همدان، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0001-9347-4843
  • خلیل میرزائی دکترای ترویج و آموزش کشاورزی و‌ توسعه روستایی،رئیس جهاد دانشگاهی واحد همدان،ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0001-0948-8474

DOI:

https://doi.org/10.61838/lagdj.43

کلمات کلیدی:

انسان، مفهوم سکونت، سکونتگاه، مسکن مهر، همدان.

چکیده

در دهه‌های اخیر، به­تدریج سکونتگاه‌­های غیر رسمی در حاشیه شهرها خارج از برنامه رسمی توسعه شهری شکل گرفتند و معلول پیامدهای بی­شماری در شهرها گشته­‌اند. چنین سکونتگاه‌­هایی، فقط ساکنانش را در خود جای داده است، سکونتگاه‌هایی با نگاه خوابگاهی صرف که در آن­ها  توجه کمتری به جنبه­های گسترده مسکن از جمله مسئله سکونت شده است. در این راستا تحقق مفهوم سکونت با رویکردی پدیدارشناختی در شهرها، ضرورى به­نظر مى­رسد، تا در چنین سکونتگاه‌هایی بتوان فضاهایی منطبق بر نیازهای انسان را طراحی نمود. لذا هدف اصلی مقاله حاضر بهبود و ارتقاء کیفیت زندگی در چنین سکونتگاه­هایی از طریق بازگشت به مفهوم سکونت و به­منظور دستیابی به سیاست­های طراحی می­باشد. این مقاله به روش آمیخته انجام شده است، در بخش اول به­منظور دستیابی به مؤلفه­های مفهوم سکونت، از روش کیفی و در بخش دوم جهت ارزیابی مؤلفه­های مفهوم سکونت از روش کمی، استفاده شده است. بدین­منظور، داده­ها در بخش اول، با استفاده از کدگذاری، استخراج شده، سپس در بخش دوم مؤلفه­های استخراج شده با استفاده از نرم­افزار SPSS و روش­های آماری مورد ارزیابی قرار گرفته­اند. با توجه به مطالعات انجام شده، به ترتیب چهار مؤلفه کالبدی- فضایی، اجتماعی، زیست­محیطی و ادراکی از نظر ساکنان به­عنوان مؤلفه­های دستیابی به مفهوم سکونت معرفی شده­اند. آنچه در نهایت این مقاله بیان می­دارد این است که انسان چهار سطح نیاز متناسب با ساحات حیات خود دارد که این نیازها باید در راستای تحقق مفهوم سکونت که همانا به­ترتیب، مؤلفه کالبدی- فضایی، اجتماعی، زیست­محیطی و ادراکی است، تأمین شود.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

احمدی، سارا . حبیبی، میترا .1398. بازشناسی مفهوم سکونت در سکونتگاه¬های خودانگیخته مبتنی بر تجارب جهانی. معماری و شهرسازی. 29 (4).

بدیعی قراقیه، رقیه. اربابی سبزواری، آزاده. 1401. توانمندسازی سکونتگاه‌‌های غیررسمی با تأکید بر رویکرد سرمایه اجتماعی. مطالعه موردی: شهر اسلامشهر. مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه¬ای. شماره 3.

توکلی، نیکی. ماجدی، حمید. 1392. عملكرد محيط¬هاى سبز و طبيعى در ارتقاء سلامت روحى- روانى انسان. هویت شهر. شماره 13.

پرتوی، پروین. 1394. پدیدارشناسی مکان. تهران: انتشارات متن.

حمزه¬نژاد، مهدی. دشتی، مینا. 1395. بررسی خانه¬های سنتی ایران از منظر پدیدارشناسان و سنت¬گرایان معنوی. نقش جهان. شماره 2.

دزفولی، مریم. نقی¬زاده، محمد. 1393. طراحی فضای شهری به¬منظور ارتقاء تعاملات اجتماعی. هویت شهر. شماره 17.

دهخدا، علی¬اکبر. 1377. لغت¬نامه دهخدا. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

سازمان برنامه و بودجه کشور. سالنامه آماری کشور. 1395.

سقایی، محسن. آزاده، سید رضا، فدایی جزی، فهیمه. جعفری، فاطمه. 1399. تحلیلی بر عوامل کلیدی مؤثر بر گسترش مهاجرت¬های روستایی با تأکید بر مسئله اسکان غیررسمی. مطالعه موردی: محله شیرآباد زاهدان. پژوهش و برنامه¬ریزی روستایی. شماره 3.

سعادت، داوود. اعتصام، ایرج. مختابادامرئی، سیدمصطفی. مهدوی¬نژاد، محمدجواد. 1396. تبیین مفهوم شفافیت در دوره¬های مدرن، پست¬مدرن و ارزیابی آن در معماری اسلامی ایرانی. پژوهش¬های معماری اسلامی. 5 (2).

شیعه، اسماعیل. حبیبی، کیومرث. کمالی¬نسب، حامد1390. فرایند شکل¬گیری و گسترش سکونتگاه¬های غیررسمی نمونه موردی. محله سهرابیه کرج. مسکن و محیط روستا. شماره 133.

عبدلی سلطان احمدی، جواد. پاشوی، قاسم. فراست محمدی، معصومه. 1392. بررسی مؤلفه¬های نیازهای معنوی از دیدگاه اسلام. مطالعات اسلام و روانشناسی. شماره 12.

علی¬الحسابی، مهران.کرانی، نعیمه. 1392. عوامل تأثیرگذار بر تحول مسکن از گذشته تا آینده. مسکن و محیط روستا. شماره 141.

کریمی، مهسا. حجت، عیسی. شهبازی¬چگنی، بهروز. 1397. جستار در چگونگی پیوند ساکن و مسکن. باغ نظر. شماره 61.

ضرغامی، اسماعیل. قنبران، عبدالحمید. سعادتی وقار، پوریا. 1398. مطالعه تطبیقی مؤلفه¬های تأثیرگذار بر بهبود رضایتمندی سکونتی در مجموعه¬های مسکونی اقشار کم¬درآمد. مطالعات شهری. شماره 33.

مهدی¬نژاد، جمال¬الدین. عظمتی، حمیدرضا. صادقی حبیب¬آباد، علی. 1397. بررسی و بازخوانی مؤلفه¬های مؤثر بر ارتقاء حس معنویت در معماری. معماری شهر پایدار. شماره 1.

نصرت¬پور، دریا. انصاری، مجتبی. پورمند، حسنعلی. 1399. تبیین نقش ادراکات حسی در میزان خاطره انگیزی میدان¬های شهری. مطالعات مدیریت شهری. شماره 44.

نقره¬کار، عبدالحمید. مظفر، فرهنگ. تقدیر، سمانه. 1393. بررسی قابلیت¬های فضای معماری برای ایجاد بستر پاسخ¬گویی به نیازهای انسان از منظر اسلام. مطالعات شهر ایرانی اسلامی. شماره 15.

امین¬پور، احمد، مدنی، رامین، حیاتی، حامد. دلداده، محمدعلی 1394. بازشناسی مفاهیم مسکن و سکونت براساس آموزه¬های اسلامی. مدیریت شهری. 14(40).

ایلیکا، شاهین، منصوری، بهروز، نصیرسلامی، محمدرضا. صارمی، علی اکبر 1394. تبیین مفهوم مسکن و سکونت در رویکرد پدیدارشناسی و رهیافت پارادایم¬های فرهنگی زیستی. مدیریت شهری. 39 (14).

کریمی، مهسا، حجت، عیسی. شهبازی¬چگنی، بهروز 1397. جستار در چگونگی پیوند ساکن و مسکن. باغ نظر. 15 (61).

مظفری¬نیا، اسما. مصیب¬زاده، علی. 1401. واکاوی ابعاد کیفیت زندگی در سکونتگاه¬های غیررسمی و ارائه راهکارهای ساماندهی محلات هدف. نمونه موردی: شهر ارومیه. پژوهش¬های جغرافیایی برنامه¬ریزی شهری. شماره 1.

وزیری¬زاده، علیرضا. حق¬شناس گرگانی، نسرین. 1403. مسئله سیاست اجتماعی مسکن در ایران: بررسی اثرات اجرای پروژه مسکن مهر بر گسترش پدیده جدایی¬گزینی فضایی- اجتماعی در مجموعه کلان¬شهری تهران. برنامه¬ریزی توسعه منطقه¬ای و شهری. شماره 30.

Amirjani,Rahmatollah. 2020.The History of Social Housing: An Ongoing Story. Univerdity Canberra Publication.

Heidegger, Martin. 1976. The Concept of Time. (Translated from English to Persian by A. Abdollahi). Tehran: Nashr Markaz Publication.

Heidegger, M. (1976). Being and Time . (S. Jamadi,Trans ). Tehran: Ghoghnous Publication.

Norberg-Schulz, Christian. 1984. The Concept Of Dwelling: On the Way to Figurative Architecture. (Translated from English to Persian by MAmir Yarahmadi). Tehran: Agah Publication.

Strauss, A. L & Corbin, J .(1998). Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory.(B.Mohammadi,Trans).Tehran: Pajoheshgah Oloum Ensani Publication.

Norberg-Schulz, Ch.(1988). Architecture, Meaning & Place. (V. Norouz Borazjani,Trans). Tehran: Parham Naghsh Publication.

Rapoport, A. (1982).The meaning of the built environment, a nonverbal communication approach. (Translated from English to Persian by F. Habib). Tehran: Pardazesh & Barnamehrizi Shahri Publication.

1

چاپ شده

2026-07-16

نحوه استناد به مقاله

اسلامپور ش., & میرزائی خ. . (2026). تبیین مؤلفه‌های مفهوم سکونت با رویکردی پدیدارشناسانه در سکونتگاه‌های غیررسمی مطالعه موردی: سکونتگاه­‌های مسکن مهر شهر همدان. مجله معماری منظر و طراحی باغ, 2(3بهار), 22-44. https://doi.org/10.61838/lagdj.43