تبیین مؤلفههای مفهوم سکونت با رویکردی پدیدارشناسانه در سکونتگاههای غیررسمی مطالعه موردی: سکونتگاههای مسکن مهر شهر همدان
DOI:
https://doi.org/10.61838/lagdj.43کلمات کلیدی:
انسان، مفهوم سکونت، سکونتگاه، مسکن مهر، همدان.چکیده
در دهههای اخیر، بهتدریج سکونتگاههای غیر رسمی در حاشیه شهرها خارج از برنامه رسمی توسعه شهری شکل گرفتند و معلول پیامدهای بیشماری در شهرها گشتهاند. چنین سکونتگاههایی، فقط ساکنانش را در خود جای داده است، سکونتگاههایی با نگاه خوابگاهی صرف که در آنها توجه کمتری به جنبههای گسترده مسکن از جمله مسئله سکونت شده است. در این راستا تحقق مفهوم سکونت با رویکردی پدیدارشناختی در شهرها، ضرورى بهنظر مىرسد، تا در چنین سکونتگاههایی بتوان فضاهایی منطبق بر نیازهای انسان را طراحی نمود. لذا هدف اصلی مقاله حاضر بهبود و ارتقاء کیفیت زندگی در چنین سکونتگاههایی از طریق بازگشت به مفهوم سکونت و بهمنظور دستیابی به سیاستهای طراحی میباشد. این مقاله به روش آمیخته انجام شده است، در بخش اول بهمنظور دستیابی به مؤلفههای مفهوم سکونت، از روش کیفی و در بخش دوم جهت ارزیابی مؤلفههای مفهوم سکونت از روش کمی، استفاده شده است. بدینمنظور، دادهها در بخش اول، با استفاده از کدگذاری، استخراج شده، سپس در بخش دوم مؤلفههای استخراج شده با استفاده از نرمافزار SPSS و روشهای آماری مورد ارزیابی قرار گرفتهاند. با توجه به مطالعات انجام شده، به ترتیب چهار مؤلفه کالبدی- فضایی، اجتماعی، زیستمحیطی و ادراکی از نظر ساکنان بهعنوان مؤلفههای دستیابی به مفهوم سکونت معرفی شدهاند. آنچه در نهایت این مقاله بیان میدارد این است که انسان چهار سطح نیاز متناسب با ساحات حیات خود دارد که این نیازها باید در راستای تحقق مفهوم سکونت که همانا بهترتیب، مؤلفه کالبدی- فضایی، اجتماعی، زیستمحیطی و ادراکی است، تأمین شود.
دانلودها
مراجع
احمدی، سارا . حبیبی، میترا .1398. بازشناسی مفهوم سکونت در سکونتگاه¬های خودانگیخته مبتنی بر تجارب جهانی. معماری و شهرسازی. 29 (4).
بدیعی قراقیه، رقیه. اربابی سبزواری، آزاده. 1401. توانمندسازی سکونتگاههای غیررسمی با تأکید بر رویکرد سرمایه اجتماعی. مطالعه موردی: شهر اسلامشهر. مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه¬ای. شماره 3.
توکلی، نیکی. ماجدی، حمید. 1392. عملكرد محيط¬هاى سبز و طبيعى در ارتقاء سلامت روحى- روانى انسان. هویت شهر. شماره 13.
پرتوی، پروین. 1394. پدیدارشناسی مکان. تهران: انتشارات متن.
حمزه¬نژاد، مهدی. دشتی، مینا. 1395. بررسی خانه¬های سنتی ایران از منظر پدیدارشناسان و سنت¬گرایان معنوی. نقش جهان. شماره 2.
دزفولی، مریم. نقی¬زاده، محمد. 1393. طراحی فضای شهری به¬منظور ارتقاء تعاملات اجتماعی. هویت شهر. شماره 17.
دهخدا، علی¬اکبر. 1377. لغت¬نامه دهخدا. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
سازمان برنامه و بودجه کشور. سالنامه آماری کشور. 1395.
سقایی، محسن. آزاده، سید رضا، فدایی جزی، فهیمه. جعفری، فاطمه. 1399. تحلیلی بر عوامل کلیدی مؤثر بر گسترش مهاجرت¬های روستایی با تأکید بر مسئله اسکان غیررسمی. مطالعه موردی: محله شیرآباد زاهدان. پژوهش و برنامه¬ریزی روستایی. شماره 3.
سعادت، داوود. اعتصام، ایرج. مختابادامرئی، سیدمصطفی. مهدوی¬نژاد، محمدجواد. 1396. تبیین مفهوم شفافیت در دوره¬های مدرن، پست¬مدرن و ارزیابی آن در معماری اسلامی ایرانی. پژوهش¬های معماری اسلامی. 5 (2).
شیعه، اسماعیل. حبیبی، کیومرث. کمالی¬نسب، حامد1390. فرایند شکل¬گیری و گسترش سکونتگاه¬های غیررسمی نمونه موردی. محله سهرابیه کرج. مسکن و محیط روستا. شماره 133.
عبدلی سلطان احمدی، جواد. پاشوی، قاسم. فراست محمدی، معصومه. 1392. بررسی مؤلفه¬های نیازهای معنوی از دیدگاه اسلام. مطالعات اسلام و روانشناسی. شماره 12.
علی¬الحسابی، مهران.کرانی، نعیمه. 1392. عوامل تأثیرگذار بر تحول مسکن از گذشته تا آینده. مسکن و محیط روستا. شماره 141.
کریمی، مهسا. حجت، عیسی. شهبازی¬چگنی، بهروز. 1397. جستار در چگونگی پیوند ساکن و مسکن. باغ نظر. شماره 61.
ضرغامی، اسماعیل. قنبران، عبدالحمید. سعادتی وقار، پوریا. 1398. مطالعه تطبیقی مؤلفه¬های تأثیرگذار بر بهبود رضایتمندی سکونتی در مجموعه¬های مسکونی اقشار کم¬درآمد. مطالعات شهری. شماره 33.
مهدی¬نژاد، جمال¬الدین. عظمتی، حمیدرضا. صادقی حبیب¬آباد، علی. 1397. بررسی و بازخوانی مؤلفه¬های مؤثر بر ارتقاء حس معنویت در معماری. معماری شهر پایدار. شماره 1.
نصرت¬پور، دریا. انصاری، مجتبی. پورمند، حسنعلی. 1399. تبیین نقش ادراکات حسی در میزان خاطره انگیزی میدان¬های شهری. مطالعات مدیریت شهری. شماره 44.
نقره¬کار، عبدالحمید. مظفر، فرهنگ. تقدیر، سمانه. 1393. بررسی قابلیت¬های فضای معماری برای ایجاد بستر پاسخ¬گویی به نیازهای انسان از منظر اسلام. مطالعات شهر ایرانی اسلامی. شماره 15.
امین¬پور، احمد، مدنی، رامین، حیاتی، حامد. دلداده، محمدعلی 1394. بازشناسی مفاهیم مسکن و سکونت براساس آموزه¬های اسلامی. مدیریت شهری. 14(40).
ایلیکا، شاهین، منصوری، بهروز، نصیرسلامی، محمدرضا. صارمی، علی اکبر 1394. تبیین مفهوم مسکن و سکونت در رویکرد پدیدارشناسی و رهیافت پارادایم¬های فرهنگی زیستی. مدیریت شهری. 39 (14).
کریمی، مهسا، حجت، عیسی. شهبازی¬چگنی، بهروز 1397. جستار در چگونگی پیوند ساکن و مسکن. باغ نظر. 15 (61).
مظفری¬نیا، اسما. مصیب¬زاده، علی. 1401. واکاوی ابعاد کیفیت زندگی در سکونتگاه¬های غیررسمی و ارائه راهکارهای ساماندهی محلات هدف. نمونه موردی: شهر ارومیه. پژوهش¬های جغرافیایی برنامه¬ریزی شهری. شماره 1.
وزیری¬زاده، علیرضا. حق¬شناس گرگانی، نسرین. 1403. مسئله سیاست اجتماعی مسکن در ایران: بررسی اثرات اجرای پروژه مسکن مهر بر گسترش پدیده جدایی¬گزینی فضایی- اجتماعی در مجموعه کلان¬شهری تهران. برنامه¬ریزی توسعه منطقه¬ای و شهری. شماره 30.
Amirjani,Rahmatollah. 2020.The History of Social Housing: An Ongoing Story. Univerdity Canberra Publication.
Heidegger, Martin. 1976. The Concept of Time. (Translated from English to Persian by A. Abdollahi). Tehran: Nashr Markaz Publication.
Heidegger, M. (1976). Being and Time . (S. Jamadi,Trans ). Tehran: Ghoghnous Publication.
Norberg-Schulz, Christian. 1984. The Concept Of Dwelling: On the Way to Figurative Architecture. (Translated from English to Persian by MAmir Yarahmadi). Tehran: Agah Publication.
Strauss, A. L & Corbin, J .(1998). Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory.(B.Mohammadi,Trans).Tehran: Pajoheshgah Oloum Ensani Publication.
Norberg-Schulz, Ch.(1988). Architecture, Meaning & Place. (V. Norouz Borazjani,Trans). Tehran: Parham Naghsh Publication.
Rapoport, A. (1982).The meaning of the built environment, a nonverbal communication approach. (Translated from English to Persian by F. Habib). Tehran: Pardazesh & Barnamehrizi Shahri Publication.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 شیما اسلامپور, خلیل میرزائی میرزائی (نویسنده)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.