مجله معماری منظر و طراحی باغ

با گسترش جوامع انسانی و تضعیف لایه‌های معنایی در فضاهای ساخته‌شده، کیفیت معنایی فضا و نقش مؤلفه‌های ادراکی در شکل‌دهی فضا برای طراحان اهمیت یافته است. این پژوهش با نگرشی معناگرا به بررسی نقش نشانه‌ها در مکان‌مندسازی فضای معماری مساجد شهر همدان می‌پردازد. هدف اصلی تحقیق شناخت تأثیر نشانه‌های معنا‌ساز بر ایجاد «حس مکان» در مساجد سنتی و معاصر همدان است. برای دستیابی به هدف، نشانه‌های معنا‌ساز معماری (شامل کیفیت‌های فرمی، حسی و تداعی‌کننده) مبتنی بر اصول نشانه‌شناسی شناسایی و رابطه آن‌ها با متغیر وابسته «حس مکان» مورد تحلیل قرار گرفت. روش پژوهش ترکیبی از مطالعه موردی و پیمایش مقطعی است و داده‌ها از طریق پرسش‌نامه جمع‌آوری و با نرم‌افزار SPSS تحلیل آماری و تحلیل همبستگی شدند. نتایج نشان می‌دهد که بین حس مکان و نشانه‌های معنا‌ساز (کیفیت فرمی، کیفیت حسی و کیفیت تداعی‌کننده) رابطه‌ای معنادار وجود دارد؛ همچنین کیفیت حسی نسبت به سایر کیفیت‌ها نقش برجسته‌تری در تقویت حس مکان دارد. افزون بر این، متغیرهای جمعیت‌شناختی شامل سن، جنسیت و سطح تحصیلات نمازگزاران نیز بر تجربه حس مکان تأثیر معناداری نشان دادند. یافته‌های تحقیق می‌تواند راهنمایی نظری و کاربردی برای طراحان و برنامه‌ریزان معماری مساجد در جهت تقویت لایه‌های معنایی و ارتقای کیفیت تجربه مکانی مخاطبان فراهم آورد.

مسکن به عنوان یکی از بنیادی‌ترین نیازهای انسان، نقش اساسی در احساس امنیت، آرامش و تعلق مکانی دارد. در سال‌های اخیر، تغییرات فرهنگی و اجتماعی در زندگی زنان، به‌ویژه در کلان‌شهر تهران، معیارهای انتخاب و ترجیحات مسکونی آنان نسبت به گذشته را دستخوش تغییر کرده است. این پژوهش با رویکردی کیفی و اکتشافی به اولویت‌سنجی معیارهای انتخاب مسکن زنان جوان تهرانی در بازه سنی ۲۰ تا ۴۰ ساله می‌پردازد. داده‌های پژوهش از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته گردآوری شده و پاسخ‌ها با کمک نرم‌افزار مکس کیو دی ای در سه دسته مشخصه‌های الف) کالبدی ساختمان مسکونی، ب)ادراک محیطی وج) مشخصات کالبدی محله‌ای کدگذاری شده است.یافته‌ها نشان می‌دهند که از میان مشخصه‌های ساختمانی، نور طبیعی و مساحت واحد به ترتیب بیشترین اهمیت را در انتخاب مسکن برای این زنان دارد. در بعد ادراکی، عرصه‌بندی و حریم خصوصی حائز اهمیت است. در بعد محله ای نیز میزان شلوغی یا خلوتی محله در تصمیم‌گیری انتخاب مسکن نقش موثری ایفا می‌کند.این یافته‌ها می‌تواند به طراحی و برنامه‌ریزی مسکن متناسب با نیازهای واقعی و سبک زندگی زنان کمک شایانی کرده و حس رضایتمندی آنان را در جامعه ارتقا دهد. با درک اولویت‌ها و ترجیحات زنان جوان در تهران، سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان شهری می‌توانند محیط‌های مسکونی را ایجاد کنند که به رفاه و حس تعلق این گروه کمک کند و در نهایت کیفیت زندگی آنان را بهبود بخشد. این پژوهش اهمیت ادغام دیدگاه‌های جنسیتی درطراحی مسکن مورد تأکید قرار می‌دهد.

مسئله بنیادین درک نقش محیط ساخته شده در زندگی مردم درک چیستی معنای محیط است،فضای اطراف اصلی ترین معیار تعریف محیط است.بنابر این هر تعریفی از محیط باید با توجه به چیزی که در فضای اطراف ماست باشد به عبارتی در سطح اکولوژیکی چه چیز مردم را احاطه می کند.محیط های اطراف انسان شامل محیط های زیستی ،جانداران ،اجتماعی وفرهنگی هر کدام نگرش انسان را از محیط ساخته شده تغییر می دهد. آنچه معماران خلق می کنند محیط بالقوه ای برای رفتار انسان است وآنچه شخص تحسین می کند محیط مؤثر بر اوست. انسان از آغاز دریافته که خلق یک مکان به معنای گوهر وجود هستی است.محیط انسان – ساختی که انسان درآن زندگی می کند ابزاری عملی یا رویدادی بی هدف نیست،بلکه واجد ساختار بوده ومعناهارا تجسد می بخشدبنابراین فهم انسان از محیط طبیعی وضعیت موجودی کلی اوست.(آفرینش نظریه های معماری)

اين مقاله در ابتدا به معناي حس تعلق و مفهوم آن از ديدگاه هاي مختلف پرداخته و در نهايت سطوح مختلف و عوامل شكل دهنده آن ر ا بيان مي كند. هدف این پژوهش ارتقای درکی از رفتار فضایی وفرآیند های انگیزش،ادراک و واحساس وشناخت وعاطفه است. بطوری که این شناخت منجر به ارتقای آگاهی طراحان نسبت به چگونگي تأثير فضاي معماري برحس استفاده كنندگان و نیزفراهم آمدن محیط های بهتر برای ارضای فعالیت های انسانی و ارزشهای زیبا شناختی شود.

محله به‌عنوان یک نهاد اجتماعی خرد، نیازمند توجه ویژه در طراحی و سیاست‌گذاری شهری است.​ این مقاله رابطه میان طرح کالبدی و حس تعلق به مکان در محلات قدیم ایران را مطالعه می‌کند و بر ویژگی‌های شناختی و عاطفی ساکنان تمرکز دارد؛ زیرا انسان برای شکل‌دادن به هویت روزمره‌اش نیازمند پیوند عاطفی با مکان زیستی خویش است و تعلق به مکان یکی از کلیدی‌ترین ابعاد این پیوند است که باید در سیاست‌های نوین شهرسازی لحاظ شود.

در این پژوهش ابتدا چارچوب مفهومی محلات قدیم و مؤلفه‌های مؤثر بر تعلق مکانی بازتعریف شده است. سپس با استفاده از روش ترکیبیِ همبستگی و مطالعه موردی محلات قدیم همدان، داده‌های میدانی از طریق پرسش‌نامه خوداتکا و شواهد کالبدی-فضایی گردآوری و تحلیل شدند. تحلیل‌ها نشان می‌دهند که طرح کالبدی، از جمله ساختار معابر، آرایش فضایی محلات، کیفیت فضاهای عمومی و ویژگی‌های اقلیمی-مادی، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری و تقویت حس تعلق دارد.

نتیجه‌گیری مقاله بر این اساس است که طراحی آگاهانه فضای کالبدی محله می‌تواند هم‌زمان نیازهای اجتماعی و فردی ساکنان را برآورده سازد و تأثیرات مادی و معنوی محیط بر انسان را تقویت کند. یافته‌ها راهنمایی برای برنامه‌ریزان شهری و طراحان در جهت تدوین مداخلات حفاظتی و بازسازیِ حساس به هویت محلی فراهم می‌آورد و پیشنهاد می‌کند توجه ویژه‌ای به حفظ سازه‌ها و الگوهای فضایی هویت‌ساز و نیز مشارکت اجتماعی در فرآیند طرح‌ریزی صورت گیرد.

سالمندان از جمله گروه­هاي اجتماعي هستند که به­دليل شرايط سني و کاهش نسبي فعاليت­هاي کاري، امکان استفاده آنها از فضاهاي شهري براي انجام فعاليت­هاي اختياري و اجتماعي بيش از ديگر اقشار جامعه است. پارک­ها از جمله فضاهاي باز شهري هستند که سالمندان براي گذران اوقات فراغت و پياده­روي بسيار به آنجا مراجعه مي­کنند. مقاله حاضر بر آن است تا پس از شناسایی نیازهای سالمندان در استفاده از فضاهای شهری از جمله پارک­ها، از روش مطالعات اسنادی و با روش پیمایشی و تهیه 350 پرسشنامه و با استفاده از آزمون تی از استفاده­کنندگان پارک مردم همدان، مؤلفه­های محیطی درخوانش فضاهای شهری از منظر سالمندان را مورد سنجش و ارزیابی قرار گیرد. در این مطالعه دو عامل عینی شامل عوامل عملکردی، زیست­محیطی و دسترسی و عامل ذهنی، شامل عوامل ادراکی، هویت اجتماعی، خاطرات جمعی، حس امنیت و دلبستگی به مکان در خوانش فضاهای شهری از منظر سالمندان شناسایی شد. بر این­اساس سالمندان در بین شاخصه­های عوامل عینی وجود تجهیزات شهری، عوامل طبیعی و استفاده از سطوح شیبدار بجای پله و در بین شاخصه­های عوامل ذهنی، وجود فضایی برای برقراری تعاملات اجتماعی، رؤیت­پذیر بودن فضا، وجود فضاهای جمعی و فعالیت­های گوناگون در فضا را در استفاده از پارک­های شهری مؤثر می­دانند.

محرمیت فضایی-فرهنگی به‌عنوان نظامی یکپارچه در معماری مسکونی ایرانی، در خانه‌های قاجاری سنندج (اواخر قرن 12 تا اوایل قرن 14 ه.ش) تحت تأثیر مؤلفه‌های فرهنگ کردی شکل گرفته است. این پژوهش با رویکرد ترکیبی شامل مطالعات میدانی سیستماتیک، تحلیل نقشه‌های معماری با ابزارهایی مانند نقشه‌های تحلیلی، و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 10 خبره (5 معمار مرمت‌گر، 3 استاد دانشگاه در حوزه معماری بومی، و 2 پژوهشگر فرهنگ کردی) به بررسی پنج بنای شاخص (عمارت خسروآباد، خانه آصف وزیری، خانه وکیل‌الملک، عمارت مشیر دیوان، و خانه ملا لطف‌الله شیخ‌الاسلام) پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که حیاط مرکزی دوپوشه، سلسله‌مراتب فضایی از عمومی به خصوصی، و تمهیدات کنترل دید (ایوان‌های عمیق و پنجره‌های مشبک) محرمیت را در سطوح خانوادگی، جنسیتی، و مهمان‌پذیری تأمین می‌کنند، به‌طوری که 78% فضاهای خصوصی از دید مستقیم خارجی محافظت شده‌اند. نوآوری پژوهش، ارائه «مدل سلسله‌مراتبی محرمیت» در سه مقیاس شهری، ساختمانی، و جزئیات معماری است که با استفاده از حیاط‌های کوچک و مصالح بومی در طراحی مسکن معاصر و بازآفرینی شهری سنندج و دیگر مناطق بومی کاربرد دارد. محدودیت‌ها شامل نبود اسناد معتبر از کاربری تاریخی برخی فضاها و نیاز به مطالعات تطبیقی با دیگر شهرهای کردنشین است.

به منظور بهره وری و اثربخشی برنامه آموزش و یادگیری در کارگاه طراحی، در حوزه‌های فرایند طراحی و مساله گشایی، تفکر در طراحی، خصوصیات دانشجویان مبتدی، شیوه‌های ارزیابی در آموزش معماری و کلاه طراحی بررسی می‌شود. هدف پژوهش شناسایی و واکاوی شاخصه‌های آموزشی و محیطی در مفاهیم، چالش‌ها و جنبه‌های آموزش به دانشجویان‌مبتدی درکارگاه‌های‌طراحی‌معماری است. تحقیق براساس هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت کیفی است، روش توصیفی تحلیل محتوا است. گردآوری داده ها اسنادی و کتابخانه ای است. در سه سطح شناخت مساله، دسته بندی و درنهایت تجزیه و تحلیل محتوا است. سطح نخست شامل عوامل و حوزه‌های تاثیرگذار و مرتبط با آموزش معماری است دسته بندی داده ها و بیان راهبردها و استراتژی‌ها باعث شناسایی شاخصه‌های آموزش به دانشجویان مبتدی در سه گروه دانش طراحی که عوامل تاثیرگذار بر آموزش از طریق رسانه،تشکیل و کسترش طرحوارهها،چگونگی مساله گشایی، و در نهایت تولید کانسپت است. ارتقا اندیشیدن و تفکر طراح دانشجویان مبتدی باعث تبدیل تفکر به فضای زیست انسان است. حضور فعالانه در طراحی معماری شامل ارتقاء طرح پژوهی و مشارکت در کارگاه طراحی است. شاخصه های محیطی و روشهای یادگیری که تاثیر محیط فیزیکی و آموزشی بر دانشجویان شامل کارگاه و امکانات آموزشی موجود در آن است، همچنین انعطافپذیری فضای کاردانشجویان، ایجاد محیط خلاق با امکانات اکتشافات و ساخت دوبعدی و سه بعدی و کتابهای کمی برای گسترش مبانی نظری دانشجویان است. با متنوع کردن شیوه های آموزش نظری و عملی، تنوع مقوله و فعالیت های انجام شده در دوره تحصیلی، و استفاده از روشهای فعال یادگیری مدرس بریادگیری دانشجو تاثیر دارد،روشهای ارزیابی موثر و مشخص شدن افراد ارزیابی کننده، پیش از ارزیابی که میتواند شامل مدرس، افراد خبره، و همکلاسی ها باشد، همچنین ارزیابی کارهای پیشین در این دسته بندی قرار میگیرد. سطح سوم بروندادی کارگاه طراحی که محصول گسترش شاخصه های آموزش به دانشجویان مبتدی است. تولید و توصیف محصول نهایی برای تحویل به کارفرمای فرضی، گسترش دانش علمی معماری (جمع آوری گنجینه ی ایده ها، تکامل همزمان، شناسایی، بازنمایی)، با مشاهده محصول نهایی ساخته شده در جهت ارتقای ایده  خود، تشخیص ایده های خود و دیگران، حل مساله (ساخت گزینه های طراحی و امتحان گزینهرهای طراحی با استفاده از ساختن و طراحی)، دیالوگ یا گفتگو بین دانشجویان و استاد است.